Технологијата е во јадрото на она што е и што го прави Хабл.
Како резултат на тоа, напредоците кои се прават со создавањето и оддржувањето на телескопите како што е Хабл
имаат влијание во области надвор од астрономијата.
Од индустрија до медицина, од аеронаутика до енергетскиот сектор,
современата астрономија има извршено влијание врз секоја област на технологијата.
Влијанието на астрономијата врз нашиот технолошки свет
Кои се практичните примени за обичните луѓе? Знаете, како примери од реалниот живот?
Па, ОК. Најпрво, ние се занимаваме со основна физика.
Тоа значи дека што и да правиме нема да се применува утре.
А нешто што има директна примена е Општиот релативитет.
Се сеќавате на Ајштајн, 1916 година, пред 100 години?
Тој си мислел: Општ релативитет. И со години тој бил неупотреблив.
Мислам неприменлив за нормалните луѓе. Сега, секој го користи секојдневно.
И нема да поверуваат каде, нели? Бидејќи тие го носат во својот џеб.
GPS! GPS во вашиот мобилен телефон, тоа е директна примена на општиот релативитет.
Поточно, тој (мобилниот телефон, заб. на прев.) нема да функционира без општиот релативитет.
Хабл е софистициран инструмент кој постави златен стандард за повеќе опсерватории.
Беше потребна врвна технологија за да можеше истиот да функционира;
како и постојани надградувања и подобрувања, вклучително и пет мисии за сервисирање, го донесоа на неговото сегашно место.
Не изненадува тоа што многу технологии кои првично биле развиени за Хабл и други астрономски инструменти
нашле примена во други области.
Технологиите за астрономско снимање направија големо влијание во областа на медицинска опрема.
Некои, како CCD и CMOS детекторите најдоа примена во секојдневниот живот.
Овие електронски чипови ги конвертираат фотоните во електрични полнежи,
што им овозможува на камерите да реагираат на светлина со зголемена ефикасноност.
CCD се клучни за Хабл.
Неговата Напредна Камера за Истражување користи CCD камера за да направи слики како што е Хабловото Ултра Длабоко Поле,
најдлабоката слика од Вселената направена на оптичка светлина.
Одлуката да се користи ултра - осетливата CCD технологија на Хабл
играше голема улога во развојот и популаризацијата на овие детектори.
Слични такви детектори најдоа примена и во персоналните камери, вебкамери и мобилни телефони.
Патем, исто пред еден век, постоеше квантна физика.
Целосна револуција во начинот на кој го замислувавме светот.
И без квантна физика еден мобилен телефон не може да функцонира.
Помалку познати од паметните телефони и дигиталните камери се GPS уредите.
Преку систем од сателити, раководен од војската на САД,
возачите и корисниците на паметни телефони можат да ја утврдат нивната локација во било кое време.
GPS сателитите користат сјајни и далечни астрономски објекти
за да ги утврдат локациите со голема прецизност.
Создавање на прецизни мапи од овие објекти, познати како квазари,
налага тесна соработка помеѓу иноваторите и астрономијата.
Европската Унија во соработка со Европската Вселенска Агенција (ESA) моментално работат на нивен чисто цивилен,
сателитски систем за навигација, Галилео, кој ќе започне да функционира кон крајот на 2016.
Астрономската машинерија не го привлече вниманието на пошироката јавност.
Инструментите на Хабл ќе беа помалку корисни без вистинскиот софтвер кој врши анализа на податоците кои тој ги собира.
Овој софтвер беше создаден со помош на посебни програмски јазици.
Интерактивниот јазик за податоци или IDL, е еден таков програмски јазик.
Тој денес е широко применет во медицинското снимање и атмосферската физика.
Но, првите IDL програми биле користени за анализа на астрономски податоци
а денес астрономите уште ги користат ваквите програми.
IDL не е единственото нешто што се користи во медицината и астрономијата.
Знаете, постои видлива светлина, постои радио, инфра - црвена,
и сите овие се електро - магнетни бранови кои астрономите ги користат за да ја набљудуваат Вселената.
Но во одреден момент недостасуваа рентген зраците.
Па еден астроном рече: ОК, навистина треба да преземеме нешто во врска со тоа
и ја разви технологијата за набљудување на небото на рентген зраци.
Затоа ја доби Нобеловата награда, што беше добро, а ние добивме нова технологија.
Сега сите ја користиме секојдневно, без разлика дали поминуваме низ безбедносна проверка на аеродром
или одиме во болница.
Ова е пример за технологија која се користи секојдневно, благодарение на астрономијата.
Техниките за напредно снимање кои ги користи Хабл за да ѕирне длабокот во Вселената
сега се користат од страна на докторите за снимање на градното ткиво, без притоа да се применува хируршки зафат.
Софтверот кој бил развиен од ЕЅА за обработка на сателитски снимки
беше адаптиран за да открива симптоми на Алцхајмерова болест со магнетна резонанца.
Овие скенери, заедно со многу други кои се применуваат во медицината,
користат многу од напредоците во технологијата за снимање беа донесени
од телескопите како Хабл.
Ѕвездите светкаат, а тоа е голем проблем за астрономите.
Всушност, ѕвездите не светкаат, туку проблемот е во нашата атмосфера која се движи.
За да бидат компензирани ваквите движења на атмосферата, астрономите дошле до една многу паметна идеја,
наречена адаптивна оптика.
Идејата се состои во тоа што или се избира многу сјајна ѕвезда,
или многу силен ласер се насочува кон една ѕвезда која понатаму се користи како водач.
Идејата се состои во замислување за тоа како една совршена ѕвезда треба да изгледа
и мерење на ѕвездата кон која сме го насочиле ласерот или природната ѕвезда,
па со нивна споредба и сложени математички пресметки
се открива алгоритам за корекција на сликата.
Но оваа технологија беше преместена во медицината нели?
Да! На тој начин беа развиени ласерските операции, а јас всушност има една таква операција,
наречена LASIK, а идејата за неа е многу слична.
Се утврдува каква треба да изгледа совршената форма на окото
по што се користи ласер за да се изврши корекција,
и со тоа ќе можете да го видите светот појасно и подобро.
Ова е само врвот на сантата мраз.
Технологијата која првично била наменета за истражување на Вселената
даде придонес на стотици начини во нашите животи и придонесе за меѓународната соработка.
Иако користа за нашите секојдневни животи можеби нема да биде моментална, сепак таа постои.
Од придонес во разни области преку трансфер на технологија,
до промена на нашиот поглед на Вселената во која живееме,
астрономијата продолжува да игра голема улога во нашите секојдневни животи повеќе отколку што сознаваме.
Ги цениме старите опсервации. Сакаме нив да ги задржиме засекогаш.
Еднаш направената опсервација не може да биде повторена, бидејќи ноќното небо постојано се менува.
Затоа, имаме опсервации стари по 10, 20, 50, 100 години.
Затоа го имаме и форматот fits. Тој не се наоѓа во широка примена, но е исклучително стандарден.
Секој го користи.
Повеќето луѓе го знаат формато jpeg или gif...
Тој е сличен на jpeg, но се е опишано во самиот фајл.
Затоа ако го имате фајлот ќе знаете како да го прочитате.
Освен во астрономијата тој се користи и за архивирање. Како во стари библиотеки.
Ватиканската библиотека го користи нашиот астрономски формат. А знаете дека тие имаат долгорочност во предвид.
Затоа, сета дигитализација на ватиканската архива сега е во овој формат
кој е универзален за сите астрономи.
Можат да добијам касета или ЦД или слика која била направена во САД пред 30 години
и можам да ја споделам со руски колега.
Нема проблем со сопственичките формати, ниту со верзијата, единствено тој функционира, единствено е стандарден. Магија.
Транскрипција на ESA/Hubble; Превод на Андреј Стојчевски.