Η κατανόηση της τεράστιας κλίμακας του Σύμπαντος δεν είναι εύκολη
όμως το Χαμπλ μας βοήθησε να κατανοήσουμε τον ουρανό γύρω μας,
Διείσδυσε βαθιά μέχρι τα πέρατα του ορατού Σύμπαντος
και κατέγραψε στιγμιότυπα του όπως φαίνονταν στο κοσμικό παρελθόν, πριν από δις χρόνια.
Επεισόδιο 68: Η μηχανή του χρόνου του Χαμπλ
Παρουσιάζει ο Δρ. Τζέι ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε
Το Σύμπαν είναι πολύ μεγάλο και πολύ παλιό
Οι αποστάσεις και οι χρονικές κλίμακες της αστρονομίας είναι μερικές φορές δύσκολα κατανοητές
Για παράδειγμα, συνήθως θεωρούμε το Ηλιακό μας Σύστημα πολύ μεγάλο
άλλωστε θα χρειαζόμαστε 600 χρόνια για να ταξιδέψουμε ως το Ποσειδώνα με τη ταχύτητα ενός συνηθισμένου αεροσκάφους.
Όμως σε κοσμική κλίμακα, το Ηλιακό μας Σύστημα είναι μόνο ένα ελάχιστο σημείο.
Καθώς δε μπορούμε να ταξιδέψουμε σε άλλους γαλαξίες ή αστρικά συστήματα
χρησιμοποιούμε τηλεσκόπια όπως το Χαμπλ.
Ένας από τους κύριους επιστημονικούς σκοπούς για την κατασκευή του Χαμπλ
ήταν να μετρηθεί το μέγεθος και η ηλικία του Σύμπαντος.
Με αυτό το στόχο παρήχθησαν μερικές από τις πλέον χαρακτηριστικές εικόνες του τηλεσκοπίου,
καθώς το Χαμπλ παρατηρούσε το μακρινό Σύμπαν για να δει πώς ήταν οι γαλαξίες στο παρελθόν.
Πώς μπορεί λοιπόν το Χαμπλ να βλέπει στο παρελθόν;
Αυτό συμβαίνει καθώς το φως, όπως και ένα διαστημόπλοιο, ταξιδεύει με πεπερασμένη ταχύτητα.
300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο είναι πολύ μεγάλη ταχύτητα, αλλά είναι πεπερασμένη.
Αυτό σημαίνει πως κατ' αρχήν, ότι βλέπουμε είναι κάτι από το παρελθόν.
Κανονικά, στη καθημερινή μας ζωή, δεν έχει σημασία, καθώς οι αποστάσεις είναι πολύ μικρές.
Όμως, όταν κοιτάζουμε τη Σελήνη, τη βλέπουμε όπως ήταν πριν ένα δευτερόλεπτο.
Τον Ήλιο τον βλέπουμε όπως ήταν πριν από οκτώ λεπτά.
Το κοντινότερό μας άστρο όπως ήταν πριν από τέσσερα χρόνια,
και τα όρια του Γαλαξία μας όπως ήταν πριν από 100.000 χρόνια.
Καθώς κοιτάμε πιο μακριά, τα χιλιάδες χρόνια γίνονται εκατομμύρια και ακόμη και δισεκατομμύρια,
φθάνοντας μέχρι τότε που το Σύμπαν μας ήταν πολύ νέο.
Βλέπουμε αυτούς τους γαλαξίες όπως ήταν στο πολύ μακρινό παρελθόν.
Οι κοντινοί μας γαλαξίες είναι πλήρως σχηματισμένοι, ως κομψοί σπειροειδείς ή ομαλοί ελλειπτικοί.
Καθώς ταξιδεύουμε στο παρελθόν βλέπουμε τραχιά νήπια, στη διαδικασία εξέλιξής τους σε πλήρως ανεπτυγμένους γαλαξίες.
Η καλύτερη απεικόνισή τους βρίσκεται στις εικόνες βαθέως πεδίου του Χαμπλ.
Για να ληφθούν αυτές οι εικόνες, το Χαμπλ παρατήρησε τις ίδιες περιοχές του ουρανού για πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους
συλλέγοντας αρκετό φως για να καταγράψει εξαιρετικά αμυδρά και πάρα πολύ μακρινά αντικείμενα.
Αυτές οι εικόνες περιέχουν μερικούς από τους πιο μακρινούς γαλαξίες που έχουν ποτέ παρατηρηθεί
φθάνοντας ως και 13,2 δις χρόνια πριν, όταν το Σύμπαν ήταν μόλις περίπου 500 εκατομμυρίων ετών.
Τόσο πίσω στο χρόνο, ο Γαλαξίας μας ίσως είχε μόλις σχηματιστεί.
Όμως η Γη θα εμφανίζονταν περίπου 8,5 δις χρόνια αργότερα.
Ολόκληρη η ιστορία της Γης καταλαμβάνει μόλις ένα τρίτο περίπου της ηλικίας του Σύμπαντος
από το σχηματισμό της, στην εμφάνιση των δεινοσαύρων,
τη πρώιμη ζωή και τον άνθρωπο,
μέχρι σήμερα, όπου οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν το Χαμπλ για να δουν μερικούς πρώιμους κατοίκους του Σύμπαντος και να ερευνήσουν τις καταβολές μας.
Γνωρίζουμε λοιπόν πώς μοιάζουν αυτοί οι πολύ μακρινοί γαλαξίες σήμερα;
Λοιπόν, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι.
Γνωρίζουμε όμως, ότι το Σύμπαν σε μεγάλη κλίμακα μοιάζει περίπου το ίδιο παντού.
Αυτό σημαίνει ότι σήμερα, αυτοί οι πολύ μακρινοί γαλαξίες θα μοιάζουν με τους γαλαξίες της κοντινής μας περιοχής του Σύμπαντος.
Και αντίστροφα, κοιτώντας αυτούς τους μακρινούς γαλαξίες, παρατηρούμε, κατά κάποιο τρόπο, το δικό μας παρελθόν.
Το Χαμπλ ερευνά ακόμη το μακρινό Σύμπαν για στοιχεία της δημιουργίας και της εξέλιξής του.
Αρκετές από τις επισκοπήσεις του Χαμπλ, όπως οι CANDELS, CLASH και GOODS αναζητούν μακρινές εκρήξεις υπερκαινοφανών,
αντικειμένων που αποτελούν καλούς δείκτες απόστασης.
Οι παρατηρήσεις μακρινών υπερκαινοφανών οδήγησαν στην ανακάλυψη της επιταχυνόμενης διαστολής του Σύμπαντος
που απέδωσε το βραβείο Νομπέλ Φυσικής το 2011 σε τρεις αστρονόμους.
Χρησιμοποιώντας το Χαμπλ, παρατηρούμε το Σύμπαν όπως ήταν κάποτε - πηγαίνοντας πίσω στο χρόνο πριν από τον Ήλιο, και ίσως πριν από το σχηματισμό του Γαλαξία μας.
Ο διάδοχος του Χαμπλ, το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Τζέιμς Γουέμπ, που ετοιμάζεται για το 2018, θα σπρώξει αυτό το όριο ακόμη πιο πέρα,
και ίσως μας επιτρέψει να παρατηρήσουμε την πρώτη γενιά γαλαξιών που σχηματίστηκαν στο Σύμπαν.
Είμαι ο Δρ. Τζέι και εδώ τελειώνει και αυτό το επεισόδιο του Hubblecast. Για μια ακόμα φορά η φύση μας εκπλήσσει πέρα από κάθε φαντασία.
Το Hubblecast είναι μία παραγωγή του ESA/Hubble στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο στη Γερμανία.
Η αποστολή του Χαμπλ αποτελεί διεθνή συνεργασία μεταξύ της NASA και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος.
www.spacetelescope.org
Κείμενα: ESA/Hubble. Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας