Οι εικόνες του Χαμπλ συχνά μοιάζουν με έργα τέχνης
Όπως όμως ανακαλύψαμε στο επεισόδιο 59, η κύρια εργασία
των αστρονόμων με το Χαμπλ δεν είναι φωτογραφική.
Τα φάσματα - τα διαγράμματα κατανομής χρωμάτων σε μία παρατήρηση -
αποτελούν ισχυρό εργαλείο για τη μελέτη του Σύμπαντος.
Αλλά επειδή δε δείχνουν τόσο εντυπωσιακά
συνήθως τα βλέπουν μόνο οι επιστήμονες.
Επεισόδιο 63: Από το Μακρινό Παρελθόν - Χαμπλ και Τέχνη
Για τους αστρονόμους τα φάσματα έχουν μία γοητεία ισοδύναμη με τις ομορφότερες εικόνες του Χαμπλ.
Μπορεί να μην είναι τόσο ελκυστικά όσο οι εικόνες γαλαξιών και νεφελωμάτων,
όμως για τον αστρονόμο Bob Fosbury
και τον καλλιτέχνη Tim Otto Roth,
μπορούν να αποτελέσουν έργα τέχνης.
Πάντα σκέφτομαι τρόπους για να εξηγήσουμε τι κάνουν πραγματικά οι επιστήμονες
και πώς κατέληξαν σε αυτή την εξελιγμένη γνώση για το Σύμπαν.
Τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε είναι βέβαια πολύπλοκα,
και μερικές φορές παράγουν δεδομένα τα οποία
δεν είναι όμορφα, ελκυστικά, ή εύκολα κατανοητά.
Ένα από τα κύρια εργαλεία, που χρησιμοποιούν για πάρα πολλά χρόνια οι αστρονόμοι, είναι η φασματοσκοπία.
Τα φάσματα βρίθουν πληροφοριών για έναν αστρονόμο, σαν εμένα,
αλλά η πληροφορία αυτή δεν είναι προφανής για το μέσο θεατή.
Οι Roth και Fosbury συνεργάστηκαν για να φτιάξουν ένα έργο τέχνης
για τα παλαιότερα χρώματα του Σύμπαντος, χρησιμοποιώντας τα φάσματα μακρινών γαλαξιών από το Χάμπλ.
Χρησιμοποιώντας ένα πράσινο λέιζερ, η κατασκευή του Roth προβάλει τα φάσματα μακρινών γαλαξιών και κβάζαρς του Χαμπλ σαν κινούμενο φωτεινό κύμα.
Έχει εκτεθεί σε πολλές πόλεις της Ευρώπης και των ΗΠΑ
κάνοντας πρεμιέρα στη Βενετία το 2010...
...και πιο πρόσφατα στο θόλο του Πλανηταρίου Hayden στη Νέα Υόρκη.
Όμως γιατί ένας καλλιτέχνης ενδιαφέρεται να προβάλλει φάσματα;
Νομίζω ότι το κοινό ελκύεται με κάποιο τρόπο από τη προβολή.
Βλέπουν, ή μάλλον δημιουργούν ανθρωπομορφικούς συσχετισμούς
Ίσως βλέπουν ένα εγκεφαλικό κύμα, ή ένα καρδιακό παλμό,
κι έτσι σταματούν και ενδιαφέρονται, και αυτό είναι σημαντικό.
Προβληματίζονται και αναρωτιούνται: "Τι συμβαίνει εκεί πέρα;"
Ως αφηρημένος καλλιτέχνης, ο Roth ενδιαφέρεται για την ιδέα του χρώματος
πώς αναπαράγεται και πώς αναπαριστάται
Στο παρελθόν έχει εργαστεί με CCD - κυκλώματα όπως αυτά που καταγράφουν το φως στο Χαμπλ -
και έχει χρησιμοποιήσει έγχρωμα εικονοστοιχεία από αστρονομικές παρατηρήσεις.
Αυτό το έργο προχωρά ακόμη ένα βήμα:
η προβολή χρησιμοποιεί μόνο το πράσινο χρώμα,
όμως οι κορυφές και οι κοιλάδες στις γραμμές
αντιστοιχούν σε χιλιάδες χρώματα από χιλιάδες από τα πιο μακρινά αντικείμενα που έχουν ποτέ παρατηρηθεί.
Θα μπορούσε κανείς να δει αυτά τα σήματα και να κατανοήσει τι σημαίνουν πραγματικά;
Θα μπορούσε. Βλέπουμε βασικά μία τυχαία επιλογή 1200 αντικειμένων
κι έτσι δε θα μπορούσα να σας πω έτσι απλά από ποιο ακριβώς προέρχεται
Αλλά εν γένει, αν βρεθούν εδώ μαζί μερικοί αστρονόμοι όπως εγώ
σε μερικά λεπτά θα συζητούσαν λέγοντας,
"Αυτή είναι μία γραμμή Η-άλφα, αυτό είναι υδρογόνο, αυτό άζωτο, βλέπω το μήκος κύματος".
Ναι, μαθαίνω!
Κάθε θέση αντιστοιχεί σε ένα στοιχείο.
Είναι σημαντικό, νομίζω, για τη τέχνη να αντικατοπτρίζει ιδέες όπως το χρώμα και η εικόνα
Αυτό κάνει η τέχνη τα τελευταία 500 χρόνια
Υπήρξαν διάφορες τάσεις ακόμη και στον 20ο αιώνα
έχουμε την αφηρημένη τέχνη, έχουμε ζωγραφική χρωματικών πεδίων,
και κατά κάποιο τρόπο, το 'Από το Μακρινό Παρελθόν' τα συνδυάζει,
εμφανίζοντας το χρώμα σε μία συμβατική, αλλά έντονα εννοιολογική προσέγγιση.
Αυτό που βλέπετε είναι το καρδιοκτύπι του αρχέγονου Σύμπαντος
Αυτή είναι μία πολύ πρώιμη χρωματική πληροφορία - είναι η αρχαιότερη πληροφορία χρώματος που έχουμε,
είναι η αρχαιότερη πληροφορία φωτός που διαθέτουμε και έχει ταξιδέψει για δισεκατομμύρια έτη στο Σύμπαν
και μας περιγράφει τις καταβολές του Σύμπαντος.
Πιστεύω πως η αλληλεπίδραση τέχνης και επιστήμης είναι πολύ ενδιαφέρουσα,
και διαρκώς προσπαθώ να τη κατανοήσω,
όμως πιστεύω ότι η τέχνη έχει ένα τρόπο να προσεγγίζει τις θεμελιώδεις αρχές
Εννοώ ότι η επιστήμη είναι ένας τρόπος να εξερευνήσουμε τις θεμελιώδεις αρχές
κάνοντας παρατηρήσεις, κάνοντας υπολογισμούς, κατανοώντας το τρόπο λειτουργίας του Σύμπαντος.
Για εμένα, η τέχνη προσθέτει ένα ακόμη πολύτιμο κανάλι επικοινωνίας στη συγκεκριμένη έρευνα
για να παρουσιάσει θεμελιώδεις αρχές με τρόπο που αγγίζει το κοινό
Και είναι ένας τρόπος να το κάνεις χωρίς να πρέπει να εξηγήσεις λεπτομερώς τι ακριβώς έχει γίνει
Μπορείς να πεις, "Αυτό που βλέπετε έχει συλλεχθεί από ένα τηλεσκόπιο σε τροχιά,
αποτελείται από φωτόνια που έφυγαν από γαλαξίες του νεαρού Σύμπαντος και τα οποία κατέγραψε.
Έτσι βλέπουμε το πολύ μακρινό Σύμπαν και ότι συνέβαινε σε αυτό δισεκατομμύρια χρόνια πριν".
Ευχαριστίες
Χώροι έκθεσης
Το Hubblecast είναι μία παραγωγή του ESA/Hubble στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο στη Γερμανία.
Η αποστολή του Χαμπλ αποτελεί διεθνή συνεργασία μεταξύ της NASA και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος.
www.spacetelescope.org
Κείμενα: ESA/Hubble. Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας