Zyjemy w barwnym świecie
nawet jeśli nie zawsze tak się wydaje
Ale jeśli przyłożycie pryzmat do białego światła
otrzymacie tęczę
Naukowcy, analizując tę tęczę
uzyskują informacje o właściwościach Wszechświata.
Zdolność Hubble'a do analizy jego barw
leży u podstaw wielu z jego najważniejszych odkryć.
Hubblecast 59: "Rozplatanie tęczy".
Prowadzenie: Dr J. a.k.a. Dr Joe Liske
Witajcie w kolejnym odcinku Hubblecast.
Hubble słynie ze swych ostrych i szczegółowych obrazów kosmosu
Ale dla naukowców, obserwatorium orbitalne ma też inną
równie ważną funkcję:
dekodowanie światła i badanie barw Wszechświata.
Obrazy Hubble'a ukazują dużo szczegółów
Ale jeśli skupicie się na dowolnym punkcie obrazu,
informacja na temat barwy jest właściwie względnie ograniczona
Kamery teleskopu rejestrują jasność zaledwie kilku barw.
W ten sam sposób nasze oczy odbierają kolor.
Ale żeby uzyskać pełny obraz, naukowcy muszą korzystać z czegoś podobnego do tego pryzmatu
by rozdzielić światło i badać jasność poszczególnych barw tęczy
bardziej szczegółowo.
Więc pożegnajmy ładne zdjęcia z Hubble'a...
i powitajmy...
tęcze?!
Cóż... prawie.
Naukowcy nie są zbyt poetyccy, więc zamiast tęczy stosują nazwę "spektrum".
A zamiast drukować ładne kolory
ich raporty naukowe przedstawiają pomiary w postaci wykresów.
Wykresy są sposobem ukazania jasności różnych barw
w świetle docierającym z obiektu.
Subtelne różnice jasności i ciemności
mogą wyjawić bardzo dużo informacji,
między innymi skład chemiczny, temperaturę, ruch
oraz odległość obiektu.
Hubble ma na pokładzie kilka instrumentów które prowadzą tego typu badania
Działają one jak zaawansowane technicznie pryzmaty
tyle że mogą pracować ze światłem nawet najsłabszych galaktyk
i mogą niezmiernie dokładnie mierzyć ich jasność.
Właśnie te pomiary stoją za niektórymi z najciekawszych odkryć Hubble'a
takich jak wykrycie różnych gazów w atmosferach egzoplanet.
Kiedy światło gwiazdy przechodzi przez atmosferę egzoplanety,
chemiczny "podpis" atmosfery zostaje wpleciony w światło
jako ciemne linie w jego spektrum.
Te linie mówią dokładnie naukowcom jakie gazy
są obecne w atmosferze planety.
Inny świetny przykład to badania Hubble'a nad odległymi galaktykami
które wyglądają jak maleńkie plamki na zdjęciach.
Tutaj mamy zdjęcie Hubble'a
zawierające całą gamę obiektów o różnych jasnościach
oraz różnych odległościach.
Ale jeśli skupicie się tylko na tym obrazie
galaktyki w centrum
zobaczycie jak dodajemy informacje spektroskopowe.
To jest bezpośrednie kolorowe zdjęcie ale my
rozpraszamy światło obiektów w polu widzenia na spektra
które możecie zobaczyć tu na biało.
Dla tego obiektu, widzimy spektrum rozłożone z jednej strony
i z rozkładu światła w tym spektrum
możemy dowiedzieć się dużo o galaktyce.
Spektrum odległej galaktyki ukazuje z jakich pierwiastków jest zbudowana.
Każdy związek emituje lub zmienia światło w konkretny sposób'
zostawiając serię jasnych lub ciemnych linii w spektrum wskazujących jego obecność.
Patrząc na to jak te linie są przesunięte ku czerwieni lub ku błękitowi w spektrum
Hubble widzi czy obiekty oddalają się czy zbliżają do nas.
Dla bardzo dalekich obiektów
przesunięcie ku czerwieni mówi jak odległa jest galaktyka.
Spektra nie są tak zrozumiałe i atrakcyjne jak zdjęcia
ale są niezbędnym narzędziem pracy astronomów
żeby odkryć ukryte właściwości Wszechświata,
fakty których nie można odkryć nawet na najostrzejszych zdjęciach.
Żegna was Dr J., prowadzący Hubblecast.
Kolejny raz natura przerosła nasze najśmielsze oczekiwania.
Hubblecast został wyprodukowany przez ESA/Hubble w Europejskim Obserwatorium Południowym w Niemczech.
Hubble to projekt międzynarodowej współpracy między NASA i ESA.
www.spacetelescope.org
Trankrypcja: ESA/Hubble. Tłumaczenie: Mariusz Herbich