Ζούμε σε έναν λαμπρά χρωματισμένο κόσμο
ακόμη και αν δεν φαίνεται πάντα έτσι
Αλλά εάν κρατήσετε ένα πρίσμα μπροστά σε ένα λευκό φως
θα δείτε ένα ουράνιο τόξο
Οι επιστήμονες ξετυλίγοντας το ουράνιο τόξο
μαθαίνουν για τις ιδιότητες του Σύμπαντος
Η ικανότητα του Hubble στην μελέτη των χρωμάτων
είναι στο επίκεντρο των περισσοτέρων σημαντικών ανακαλύψεων του
Hubblecast επεισόδιο 59: Ξετυλίγοντας το Ουράνιο Τόξο
Παρουσιάζει ο Δρ. Τζέι ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε
Γεια σας και καλώς ήλθατε στο Hubblecast
Το Hubble είναι διάσημο για τις ευκρινείς και λεπτομερείς εικόνες του Σύμπαντος
Αλλά για τους επιστήμονες, το τροχιακό τηλεσκόπιο έχει μια άλλη
εξίσου σημαντική λειτουργία:
την αποκωδικοποίηση του φωτός και την ανίχνευση των χρωμάτων του Σύμπαντος
Οι εικόνες του Hubble διαθέτουν αρκετή λεπτομέρεια
Αλλά εάν εστιάσουμε σε οποιοδήποτε σημείο της εικόνας
η χρωματική πληροφορία είναι σχετικά περιορισμένη
Οι κάμερες του τηλεσκοπίου καταγράφουν την φωτεινότητα μερικών μόνο χρωμάτων
Με τον ίδιο τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και εμείς τα χρώματα
Για να έχουν όμως ολοκληρωμένη εικόνα, οι επιστήμονες πρέπει να χρησιμοποιήσουν κάτι που μοιάζει με αυτό το πρίσμα
για να διαχωρίσουν το φως και να μελετήσουν την φωτεινότητα των επιμέρους χρωμάτων
του ουράνιου τόξου με περισσότερη λεπτομέρεια
Έτσι αποχαιρετούμε τις όμορφες εικόνες του Hubble
και υποδεχόμαστε...
ουράνια τόξα;;
Σχεδόν...
Οι επιστήμονες δεν είναι αρκετά ποιητές, έτσι τα ονομάζουν φάσματα αντί για ουράνια τόξα
Και αντί να εκτυπώνουν όμορφα χρώματα
οι επιστημονικές αναφορές τους παρουσιάζουν τις μετρήσεις σαν γραφήματα
Τα γραφήματα όμως είναι απλά ένας τρόπος να δείξουν την φωτεινότητα των επιμέρους χρωμάτων
του φωτός που λαμβάνουμε από ένα αντικείμενο
Οι ανεπαίσθητες διαφορές στην φωτεινότητα και το σκοτάδι
αποκαλύπτουν μια τεράστια γκάμα πληροφοριών
όπως χημική σύνθεση, θερμοκρασία, κίνηση
και απόσταση ενός αντικειμένου
Το Hubble διαθέτει όργανα για την εργασία αυτή
Λειτουργούν σαν ένα πρίσμα υψηλής τεχνολογίας
ακόμη και στους αμυδρότερους γαλαξίες
και μπορούν να κάνουν εξαιρετικά ακριβείς μετρήσεις φωτεινότητας
Αυτά τα όργανα κρύβονται πίσω από μερικές από τις πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις του Hubble
όπως η ανίχνευση διαφορετικών αερίων στην ατμόσφαιρα των εξωπλανητών
Καθώς το φως ενός άστρου διαπερνά την ατμόσφαιρα του εξωπλανήτη
η χημική υπογραφή της ατμόσφαιρας αποτυπώνεται στο φως
σαν σκοτεινές γραμμές στο φάσμα του
Αυτές οι γραμμές αποκαλύπτουν τα αέρια
που περιέχει η ατμόσφαιρα του πλανήτη
Άλλο ένα παράδειγμα είναι οι πολύ μακρινοί γαλαξίες
που εμφανίζονται σαν μικροσκοπικές κηλίδες στις εικόνες
Εδώ έχουμε μια εικόνα από το Hubble
και περιέχει μια σειρά αντικειμένων με διαφορετικές φωτεινότητες
και τελικά διαφορετικές αποστάσεις
Αλλά εάν εστιάσουμε απλά στην εικόνα
στον γαλαξία στο κέντρο
βλέπετε πως προσθέτουμε την φασματοσκοπική πληροφορία
Αυτή είναι μια έγχρωμη εικόνα αλλά αυτό που κάνουμε είναι
να αναλύσουμε το φως όλων των αντικειμένων σε φάσματα
τα οποία φαίνονται λευκά εδώ
Έτσι για αυτό το αντικείμενο, βλέπετε το φάσμα να απλώνεται από την μια πλευρά
και από την κατανομή του φωτός στο φάσμα
μπορούμε να μάθουμε πολλά για τον γαλαξία
Το φάσμα ενός μακρινού γαλαξία αποκαλύπτει τα συστατικά του
Κάθε ουσία επηρεάζει ή εκπέμπει φως με ένα συγκεκριμένο τρόπο
αποτυπώνοντας μια σειρά από φωτεινές ή σκοτεινές γραμμές στο φάσμα που προδίδει την παρουσία της
Παρατηρώντας τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι γραμμές μετατοπίζονται προς το ερυθρό ή το μπλε μέρος του φάσματος
το Hubble βλέπει εάν κινούνται προς εμάς ή μακριά από εμάς
Στην περίπτωση των πολύ μακρινών αντικειμένων
η μετατόπιση προς το ερυθρό μας λέει πόσο μακριά είναι ο γαλαξίας
Τα φάσματα δεν είναι τόσο άμεσα και ελκυστικά όπως οι εικόνες
αλλά είναι ένα απολύτως ζωτικής σημασίας εργαλείο για τους αστρονόμους
στην αποκάλυψη των κρυμμένων ιδιοτήτων του Σύμπαντος
κάτι που δεν μπορούμε να ανακαλύψουμε ακόμη και στις ευκρινέστερες εικόνες
Ο Dr J σας αποχαιρετά
Για άλλη μια φορά, η φύση μας εκπλήσσει πέρα από κάθε φαντασία μας
Το Hubblecast είναι παραγωγή της ESA/Hubble στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο στην Γερμανία
Η αποστολή Hubble είναι πρόγραμμα διεθνούς συνεργασίας μεταξύ NASA και Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας
www.spacetelescope.org
Κείμενα: ESA/Hubble; Μετάφραση: Ανδρέας Βοσινάκης www.ofa.gr