Na de Aarde meer dan 2 decennia omcirkeld te hebben,
heeft Hubble vele fascinerende wetenschappelijke ontdekkingen gedaan.
Sinds astronauten het ruimtestation in 2009 een servicebeurt hebben gegeven en nieuwe instrumenten hebben geïnstalleerd,
is de telescoop nu op op zijn best.
Nu het observatorium op leeftijd is,
gaat de aandacht uit naar enkele ambitieuze projecten,
op een schaalgrootte waar een paar jaar geleden niet eens aan gedacht zou zijn.
Sommige van die projecten helpen antwoorden te vinden op de grootste astronomische vragen vandaag de dag,
en zullen nog vele jaren voor de wetenschap van betekenis zijn.
Hubble's Multi-cycli Treasury programma's: a) Pan-chromatisch Andromeda (2:24) b) CANDELS: diep heelal, bijna-infrarood (3:34) c) CLASH: cluster lensing & SuperNova's (4:39) ~ Spectrum Hubble: ultra-violet t/m bijna-infrarood. Spectrum James Webb: infrarood (7:28).
Hubblecast, gepresenteerd door: de ESA (European Space Agency), en de NASA.
Hubblecast Episode 45: Het aanleggen van een schatkamer aan observaties.
Gepresenteerd door dr. J. (a.k.a. dr. Joe Liske)
Hallo, en welkom op de Hubblecast.
Observatietijd voor op de Hubble is een zeer kostbaar bezit, waar erg veel vraag naar is.
Dit betekent dat, wanneer astronomen Hubble willen gebruiken, zij moeten solliciteren voor observatietijd.
In hun schriftelijk verzoek dienen ze heel gedetailleerd te zijn
over wat ze precies willen bestuderen, en hoe ze dat willen bereiken.
Dit proces werkt prima de meeste projecten, die doorgaans een specifiek wetenschappelijk doel voor ogen hebben.
Maar zo nu en dan wordt Hubble voor iets veel grootser ingezet,
met een veel bredere wetenschappelijke doelen.
En in deze gevallen is de normaal toebedeelde observatietijd, gewoon niet lang genoeg.
Drie van dat soort grote projecten, die Multi-cycli Treasury programma´s worden genoemd, zijn nu (2011) onderweg,
en deze zijn de meest ambitieuze projecten die ooit met Hubble zijn uitgevoerd.
Het Hubble multi-cycli Treasury programma's zijn van een volledig andere orde,
dan wat de telescoop normaliter doet,
als het duizenden uren observeert, verdeeld over een aantal jaren.
En anders dan dat het gebonden is aan individuele zoekopdrachten van wetenschappers -wat Hubble observaties gewoonlijk zijn-
zijn de multi-cycli Treasury programma´s ontworpen
om er schatkamers aan data mee aan te leggen, die door zoveel mogelijk mensen gebruikt kunnen worden.
Zo werkt het (1) 'Pan-chromatische Hubble Andromeda Treasury programma' er nu aan om
een gedetailleerde map te maken van een deel van het dichtbij gelegen Andromeda sterrenstelsel,
dat vanaf zijn heldere centrum, helemaal tot aan zijn sliertachtige uiteinden van een spiraalarm.
Andromeda is feitelijk het spiraalstelsel dat het dichtst bij de Melkweg ligt,
en geeft ons een ongeëvenaarde blik op de structuur van een sterrenstelsel die enigzins op de onze lijkt.
Het is zelfs een vrij groot in de hemel -enkele malen de grootte van onze Volle Maan-,
maar het is zo vaag dat het nauwelijks met het blote oog te zien is, zelfs op een donkere nacht.
Voor Huble echter, gloeit het, vol met sterren
en -naar schatting- maar liefst 100 miljoen sterren zullen in kaart gebracht zijn wanneer het overzicht compleet is.
Het overzicht zal niet enkel hun posities aantonen, maar ook gedetailleerde kleureninformatie geven,
in het zichtbare, het bijna-infrarode, en ultraviolette spectrum - iets wat geen andere telescoop nu doet.
Het nauwkeurig meten van de sterrenkleuren is zeer belangrijk voor de studie van de eigenschappen van sterren, zoals hun oppervlakte-temperatuur.
Met deze overvloed aan data zullen wetenschappers nog een lange tijd ontdekkingen doen in het Andromeda sterrenstelsel.
Een ander Hubble Treasure programma kijkt ver terug in de evolutie van ons heelal:
(2) De Cosmic Assembly ("Kosmische Verzameling") Near-infrared ("bijna-infrarode") Deep Extragalactic (Diep-heelal & Buiten-Melkweg-gelegen") Legacy Survey ("sterrenstelsel-data die Hubble nalaat") -kortweg: 'C A N D E L S'.
Door de grote, donkere hemelgebieden te scannen, met daarin slechts een klein aantal voorgrondsterren,
kijkt dit overzicht veel verder dan onze kosmische omgeving,
en diep in de uitstersten van het heelal.
Daarin worden stelsels waargenomen die zo verweg liggen, dat hun licht er miljarden jaren over deed ons te bereiken.
Dit stelt astronomen in staat onze kosmos te bestuderen toen die nog heel jong was, en hoe sterrenstelsels zich in de tijd ontwikkelden.
Als ook voor het Andromeda sterrenstelsel overzicht,
gebruikt CANDELS de Huble's capaciteit om gedetailleerde hemelkaarten te maken,
in het zichtbare, en in het bijna-infrarode, en het ultraviolette spectrum.
Vanaf toen de eerste sterrenstelsels zich vormden, tot aan het verschijnen van sterrenclusters
en het tijdperk van de quasars halverwege de kosmische geschiedenis,
zal CANDELS ons een schat aan informatie leveren om daarmee de grootste kosmologische kwesties te bestuderen.
(3) De derde van deze multi-cycli Treasury programma's is "Cluster Lensing en Supernova Overzicht met Hubble", - 'C L A S H' in het kort.
CLASH kijkt in enorme eliptische clusters van sterrenstelsels.
Deze hebben zoveel massa dat hun zwaartekracht de baan van het passerende licht waarneembaar doet afbuigen,
- eigenlijk een beetje zoals een vergrootglas werkt.
Deze lenzen kunnen astronomen zelfs helpen om verweg gelegen sterrenstelsels te zien
die anders te vaag zouden blijven.
En bovendien, het bestuderen van deze clusters is dè manier om meer over twee grote mysteries in de moderne astronomie te weten te komen:
donkere materie, en donkere energie.
Het bestuderen van normale materie in het heelal, zoals sterren en gaswolken,
is betrekkelijk eenvoudig omdat dit licht uitstraalt en absorbeert.
Echter, veel van de materie in het heelal blijkt in feite helemaal niet normaal te zijn,
maar eerder wat 'donkere materie' wordt genoemd, en wat geen enkele straling geeft.
Wel, astronomen weten niet wat die donkere materie precies is.
Door te herkennen hoe ze het licht van verweg gelegen clusters afbuigen,
kunnen we in kaart brengen hoe deze donkere materie binnen deze clusters is verdeeld.
Het CLASH overzicht zal ook de verweg gelegen SuperNova's gaan bestuderen.
Daarmee zal de expansie-snelheid van het heelal nader onderzocht kunnen worden
en het zal ons helpen het mysterie te ontrafelen waardoor die expansie-snelheid toeneemt.
Feitelijk zijn er met de eerste data van dit overzicht zelfs al ontdekkingen gedaan.
In April van dit jaar (2011), identificeerde een nieuwe studie
een verweg gelegen sterrenstelsel dat door Abell 383 (als gravitationele lens) in beeld werd gebracht
- de eerste van 25 die met dit overzicht in kaart gebracht gaan worden.
Dankzij het cluster dat het licht van het verweg gelegen sterrenstelsel versterkte,
konden astronomen nog veel gedetailleerder observeren.
En ze ontdekten verrassend genoeg,
dat de sterren in dit stelsel zeer oud waren:
ze moeten zich slechts enkele honderden miloenen jaren
na de Oerknal hebben gevormd, veel eerder dan verwacht was.
Dus, alhoewel Hubble meer dan 20 jaar oud is,
verricht het momenteel zijn meest ambitieuze werkzaamheden,
door deze data-bibliotheek op te bouwen dat voor wetenschappers ver in de toekomst nog van betekenis zal zijn.
En dit betekent dat Hubble, ondanks zijn leeftijd,
niet buiten spel gezet zal worden door zijn grootse astronomische opvolger in de ruimte:
de James Webb Space Telescope (JWST).
JWST, die later in dit decennium gelanceerd zal worden,
is ontworpen om antwoord te geven op de fascinerende vragen die we ons door Hubble zijn gaan stellen:
Hoe worden sterren gevormd? Wanneer ontstonden de eerste sterrenstelsels? Wat ligt er verborgen in de nevels vol sterrenstof?
Om deze diepgaande vragen te beantwoorden, is de JWST ontworpen, voornamelijk om waar te nemen
'in het infrarode lichtspectrum'.
Dat betekent dat Hubble's capaciteit
om waar te nemen in een vrij breed spectrum,
vanaf het ultraviolet, het zichtbare,
en helemaal tot in het 'bijna'-infrarode bereik,
een unieke vaardigheid is, die geen enkele andere
telescoop in de komende decennia zal hebben.
Deze multi-cycli Treasury programma's maken hier maximaal gebruik van,
en laten een schatkamer vol data na die astronomen nog voor vele jaren in de toekomst zal helpen om vele kosmische geheimen te ontrafelen.
Ik ben dr. J., en dit is het einde van de Hubblecast.
.. Eens opnieuw, heeft de natuur ons verrast, veel meer dan we ons hebben durven inbeelden.
Hubblecast werd geproduceerd door ESA/Hubble, in het Europese Zuidelijke Observatorium in Duitsland.
De Hubble missie is een internationaal samenwerkingsproject van de NASA en de European Space Agency.
Transcriptie door ESA/Hubble; vertaling M.Smit.
Nu dat u meer weet over Hubble (in de ruimte), kunt u ook zorgen dat u op de hoogte komt van het laatste nieuws over de telescopen (op aarde):
De 'ESOcast' brengt u het meest interessante onder aandacht van het Europese Zuidelijke Observatorium met zijn krachtige telescopen, die waarneemt hoog op het Chileense Andesgebergte;
daar op het zuidelijke halfrond waar zich de beste lokaties bevinden om astronomische waarnemingen te doen.