To jest Hubblecast!
Wiadomości i zdjęcia z, należącego do NASA/ESA, Teleskopu Kosmicznego Hubble'a.
Podróżując poprzez czas i przestrzeń z naszym gospodarzem doktorem J., znanym również jako dr Joe Liske.
Witajcie w siódmym, i ostatnim odcinku Hubblecast, poświęconym obchodom Międzynarodowego Roku Astronomii 2009.
Ostatnio dowiedzieliśmy się jak teleskopy w przestrzeni kosmicznej zrewolucjonizowały niemal każdą dziedzinę astronomii.
Tym razem przyjrzymy się nowym i zadziwiającym teleskopom przyszłości, które są obecnie planowane.
W Arizonie odlano pierwsze zwierciadło dla Gigantycznego Teleskopu Magellana (the Gigant Magellan Telescope).
Ten olbrzymi instrument zostanie zbudowany na terenie obserwatorium Las Campanas w Chile.
Jego siedem zwierciadeł, każde o średnicy znacznie przekraczającej osiem metrów, będzie ustawionych niczym płatki kwiatu,
a połączone razem, będą zbierać ponad czterokrotnie więcej światła, niż jakikolwiek współczesny teleskop.
Kalifornijski Teleskop 30-metrowy (the Californian Thirty Meter Telescope), planowany na 2015 rok, jest czymś więcej niż tylko gigantyczną wersją Keck'a.
Setki indywidualnych segmentów stanowią jedno olbrzymie zwierciadło, wysokie jak sześciopiętrowy budynek.
W Europie gotowe są już plany dla Europejskiego Ekstremalnie Dużego Teleskopu.
Jego, liczące 42 metry średnicy, zwierciadło będzie tak duże jak olimpijski basen pływacki -
o dwukrotnie większej powierzchni zbiorczej niż teleskop trzydziestometrowy.
Te monstra przyszłości, zoptymalizowane do prowadzenia obserwacji w podczerwieni,
będą wyposażone w czułe przyrządy i optykę adaptacyjną.
Powinny ukazać najwcześniejsze pokolenie galaktyk i gwiazd w historii Wszechświata.
Co więcej, mogą dostarczyć nam pierwsze, prawdziwe zdjęcie planety w innym układzie słonecznym.
Dla radioastronomów 42 metry to tyle, co nic.
Połączą mniejsze przyrządy aby zsyntetyzować je w znacznie większy odbiornik.
W Holandii konstruowany jest zestaw anten o niskiej częstotliwości (the Low Frequency Array).
Światłowody połączą 30 000 anten z centralnym superkomputerem.
Nowatorski projekt nie zawiera żadnych ruchomych części, jednak może jednocześnie prowadzić obserwacje w ośmiu różnych kierunkach.
Prawdopodobnie technologia LOFAR znajdzie swoje zastosowanie w Square Kilometre Array,
który jest obecnie na samym szczycie "listy życzeń" radioastronomów.
Międzynarodowy zestaw anten zostanie zbudowany w Australii lub Afryce Południowej.
Duże anteny z czaszami oraz małe odbiorniki zostaną połączone razem, w celu uzyskania niesamowicie szczegółowego obrazu nieba widzianego w zakresie fal radiowych.
Dysponując zaś łączną powierzchnią zbiorczą wynoszącą jeden kilometr kwadratowy,
nowy zestaw anten będzie niewątpliwie najczulszym instrumentem radiowym, jaki kiedykolwiek skonstruowano.
Ewoluujące galaktyki, potężne kwazary, mrugające pulsary –
żadne źródło fal radiowych nie umknie przed czujnym wzrokiem Square Kilometre Array.
Ten instrument będzie nawet poszukiwał możliwych sygnałów radiowych od pozaziemskich cywilizacji.
Co zatem z przestrzenią kosmiczną?
Cóż, po swojej piątej i ostatniej misji serwisowej
Kosmiczny Teleskop Hubble'a pozostanie w czynnej służbie do 2013 roku lub nieco dłużej.
Mniej więcej w tym czasie na orbitę zostanie wysłany jego następca.
Poznajcie Teleskop Kosmiczny Jamesa Webb'a,
kosmiczne obserwatorium w podczerwieni, nazwane imieniem i nazwiskiem byłego administratora NASA.
Kiedy teleskop będzie już będzie w kosmosie, jego 6.5 metrowe, segmentowe zwierciadło rozłoży się jak rozkwitający kwiat, –
a każdy z segmentów będzie siedmiokrotnie czulszy niż Hubble.
Duża osłona przeciwsłoneczna przez cały czas będzie utrzymywała w cieniu optykę i przyrządy wymagające niskiej temperatury,
powalając im w ten sposób na pracę w bardzo niskiej temperaturze blisko minus 233 stopni Celsjusza.
Kosmiczny Teleskop James'a Webb'a nie będzie krążył wokół Ziemi.
Zamiast tego zostanie zaparkowany w odległości 1.5 miliona kilometrów od naszej planety, na szerokiej orbicie okołosłonecznej.
Pół wieku temu, teleskop Hale'a na górze Palomar był największy w historii.
Teraz jeszcze większe oko wzleci w głębiny kosmosu.
Możemy jedynie spekulować, jakich ekscytujących odkryć dokona.
Pozostańcie czujni!
W międzyczasie pomysłowi inżynierowie nieustannie opracowują projekty nowych teleskopów.
W Kanadzie naukowcy zbudowali tak zwany “teleskop z ciekłym zwierciadłem”.
W tego rodzaju teleskopie światło gwiazdy nie jest odbijane przez zwierciadło w postaci ciała stałego, lecz przez zakrzywioną powierzchnię obracającego się zbiornika z ciekłą rtęcią.
Z powodu swojej konstrukcji, teleskopy rtęciowe mogą spoglądać jedynie na wprost,
ale ich zaletą jest to, że są względnie tanie i łatwe w budowie.
Radioastronomowie chcą umieścić na powierzchni Księżyca zestaw małych anten podobnych do LOFAR,
tak daleko jak to możliwe od ziemskich źródeł zakłóceń.
Kto wie, być może pewnego dnia będzie to nawet duży optyczny teleskop umiejscowiony po ciemnej stronie Księżyca.
Korzystając z kosmicznych teleskopów i koronografów,
astronomowie badający Wszechświat w promieniach rentgenowskich, mają nadzieję znacząco poprawić wzrok tych urządzeń przyszłości.
Może nawet zdołają sfotografować sam kraniec czarnej dziury.
Pewnego dnia teleskop może udzielić odpowiedzi na najbardziej nurtujące pytania ludzkości:
czy jesteśmy sami we Wszechświecie?
Wiemy, że są tam inne układy słoneczne.
Przypuszczamy, że istnieją nawet planety podobne do Ziemi, z wodą w stanie ciekłym.
Jednak... czy jest tam życie?
Lokalizowanie takich pozasłonecznych planet przysparza trudności.
Zazwyczaj ukrywają się przed astronomami w intensywnym świetle emitowanym przez swe gwiazdy macierzyste.
Być może nowej odpowiedzi dostarczą interferometry wysłane w ciemność kosmosu.
Obecnie NASA rozważa projekt zwany Poszukiwaczem Ziemskich Planet (Terrestrial Planet Finder).
Natomiast w Europie naukowcy projektują zestaw anten Darwina.
Sześć kosmicznych teleskopów okrążających w formacji Słońce.
Lasery kontrolują wzajemne odległości między nimi z dokładnością do nanometra.
Połączone razem mają wręcz niewiarygodną rozdzielczość
redukującą światło pochodzące od przerośniętych gwiazd, tak więc naukowcy mogą rzeczywiście ujrzeć planety podobne do Ziemi, krążące wokół innych gwiazd.
Następnie astronomowie muszą dokładnie przeanalizować światło odbite przez planetę.
Stanowi bowiem ono spektrograficzny odcisk palca atmosfery planety.
Kto wie, może za 15 lat wykryjemy związki tlenu, metanu, ozonu.
Drogowskazy życia.
Wszechświat jest pełen niespodzianek. Niebo nigdy nie przestaje zadziwiać.
Nic więc dziwnego, że każdej przejrzystej nocy, setki tysięcy astronomów amatorów na całym globie wychodzi na zewnątrz, aby zachwycać się kosmosem.
Ich teleskopy są znacznie lepsze, niż przyrządy obserwacyjne, z których korzystał Galileusz.
Cyfrowe zdjęcia, wykonane przez astronomów amatorów, przewyższają nawet jakością fotografie wykonane przez zawodowców zaledwie kilka dekad wcześniej.
Dążenie astronomów do zrozumienia kosmosu, ich teleskopowa eksploracja Wszechświata liczą zaledwie 400 lat.
Ponad nami istnieje wciąż wiele niezbadanych terytoriów.
Przebyliśmy długą drogę od czasu gdy, cztery wieki temu, Galileusz rozpoczął sporządzać mapy niebios za pomocą swego teleskopu.
Dziś nadal obserwujemy Wszechświat teleskopami, nie tylko z Ziemi, lecz również w nieograniczonych regionach przestrzeni kosmicznej.
Istota ludzkości tkwi w naszych pozornie niekończących się pokładach pomysłowości i ciekawości.
Dopiero zaczęliśmy odpowiadać na niektóre z najważniejszych postawionych pytań.
Skatalogowaliśmy ponad 300 planet wokół innych gwiazd w naszej Drodze Mlecznej
i zlokalizowaliśmy organiczne molekuły na planetach krążących wokół bardzo odległych gwiazd.
Te niesamowite odkrycia mogą wskazywać na granicę ludzkich możliwości w dziedzinie eksploracji kosmosu,
ale niewątpliwie, najlepsze dopiero nadejdzie...
Wy też możecie dołączyć do tych odkrywców.
Patrzcie w górę i podziwiajcie.
Dziękuję, że dołączyliście do mnie w tym ostatnim odcinku specjalnej serii
i mam nadzieję, że spodobała się wam nasza mała podróż dotycząca historii teleskopu.
Tu dr J., wylogowuję się z Hubblecast.
Jeszcze raz natura zaskoczyła nas, przekraczając nasze najśmielsze wyobrażenia. Tłumaczenie — Mirosław Wójcik