Eyes on the Skies Deel 7 What's next (dec. 2008).. ~ TOEKOMSTIGE TELESCOPEN: 00:07 Magellan (in Chili) 00:46 E-Elt (ESO's European-Extreemly Large telescope) 01:30 Lofar (Nederland; radiofreq.) 02:34 Vierkante KM Array (Australië / Zuid-Afrika; radiofreq.) 03:39 James Web ruimtetelescoop 04:45 Vloeibare spiegel telescoop (Canada) 05:36 NASA overweegt Terrestial Planet Finder 05:41 Darwin Array (Europa, voor exoplaneten)
Dit is de Hubblecast!
Nieuws en beeldmateriaal van de NASA/ESA Hubble ruimtetelescoop.
Reizend door tijd en ruimte met onze gastheer dr. J. (a.k.a. dr. Joe Liske)
Welkom op deze 7e en laatste episode van de Hubblecast, die het Internationale Jaar van Astronomie viert, in 2009.
Vorige keer zagen we hoe ruimtetelesopen bijna elk astronomie-onderwerp gerevolutioneerd hebben.
Deze keer zullen we kijken naar de nieuwe en verbazingwekkende toekomstige telescopen die momenteel in de planning zijn.
In Arizona is de 1e spiegel gemaakt voor de Reusachtige Magellan telescoop.
Dit enorme instrument zal worden gebouwd op de Las Campanas observatorium in Chili.
Zijn 7 grote spiegels, met elk een diameter van ruim 8 meter, zullen worden gerangschikt als bloemblaadjes.
En tezamen zullen ze meer dan 4x zoveel licht kunnen opvangen als de huidige telescopen dat kunnen.
De Californische 30 meter telescoop, gepland voor 2015, is meer een soort gigantische versie van Keck.
Honderden individuele segmenten vormen tezamen één enorme spiegel, zo groot als een appartement met 6 verdiepingen.
In Europa zijn er nu plannen gereed om een Europese Extreemly Large Telescope (E-ELT) te maken.
Met een diameter van 42 meter zal zijn spiegel zo groot zijn als een Olympisch zwembad - 2x de oppervlakte van de 30 meter telescoop.
Deze toekomstige monsters, optimaal ingericht voor infrarood-waarnemingen, zullen allemaal uitgerust worden met gevoelige instrumenten en adaptieve optica.
Ze moeten de eerste generatie sterrenstelsels en sterren onthullen van de beginperiode van ons heelal.
Bovendien, mogen ze ons het eerste echte beeld geven van een exoplaneet (in een ander zonnestelsel).
Voor radio-astronomen betekent een diameter van 42 meter echter weinig. Zij verkiezen groep kleinere instrumenten die tezamen werken als veel grotere ontvanger.
In Nederland wordt de Low Frequency Array (LOFAR) gebouwd.
Middels glasvezel zullen 30.000 antennes op een centrale supercomputer in verbinding staan.
Het vernieuwde ontwerp heeft geen bewegende delen, en kan toch waarnemen in 8 verschillende richtingen tegelijk.
LOFAR technologie zal waarschijnlijk zijn weg vinden in de Vierkante Kilometer Array, en staat momenteel bovenaan de wenslijst van radio-astronomen.
De Internationale Array zal in Australië of Zuid-Afrika worden gebouwd.
Grote schotelantennes en kleine ontvangers zullen tezamen een zeer gedetailleerd beeld van de hemel in de radio-frequentie geven.
En, met een totale ontvangstgebied van 1 vierkante kilometer zal deze nieuwe opstelling verreweg het meest gevoelige radio-instrument zijn dat ooit ontworpen is.
Zich ontwikkelende sterrenstelsels, krachtige quasars, knipperende pulsars...
geen enkele bron van radio-golven zal ontkomen aan de spionerende ogen van het Vierkante Kilometer Array.
Het instrument zal zelfs gaan zoeken naar radiosignalen van buitenaardse beschavingen.
En wat dan wat betreft de ruimte?
Wel, na de 5e en laatste onderhoudsmissie, zal de Hubble ruimtetelescoop tot ongeveer 2013 nog actief in dienst zijn.
Rond die tijd, zal zijn opvolger worden gelanceerd:
Zie hier de James Webb ruimtetelescoop, een observatorium voor het infrarood spectrum; genoemd naar een vroegere administrateur bij de NASA.
Eenmaal in de ruimte, zal zijn 6,5 meter gesegmenteerde spiegel zich ontvouwen als een bloeiende bloem 1-7 keer zo gevoelig als die van Hubble.
Een groot zonnescherm zal de optische en lage-temperatuur instrumenten altijd in de schaduw houden, waardoor ze optimaal kunnen opereren, nabij een steenkoude -233°C.
De James Webb ruimtetelescoop zal niet rond de Aarde blijven cirkelen.
In plaats daarvan zal die geparkeerd worden op 1,5 miljoen kilometer afstand van onze planeet, in een weide rondgang om de Zon.
Een halve eeuw geleden was de Hale telescoop op de Palomar berg de grootste in de geschiedenis. Nu zal een nog grotere zelfs door diepe ruimte vliegen.
We kunnen enkel speculeren hoeveel spannende zaken het zal ontdekken. ... Houdt onze website in de gaten..!
Tegelijkertijd komen creatieve ingenieurs steeds weer met revolutionaire ontwerpen voor een nieuwe telescopen.
In Canada hebben wetenschappers een zogenaamde 'vloeibare spiegel telescoop' gebouwd.
In zo'n telescoop wordt sterrenlicht niet door een vaste spiegel gereflecteerd,
maar wordt er gespiegeld middels de gebogen oppervlakte van een roterend reservoir met vloeibaar kwikzilver.
Vanwege zijn ontwerp, kunnen kwikzilver telescopen enkel rechtomhoog waarnemen,
maar hun voordeel is dat ze relatief goedkoop en makkelijk te bouwen zijn.
Radio-astronomen willen graag een LOFAR-achtige opstelling met kleinere antennes op het Maan-oppervlak hebben, verweg van de Aardse bronnen van radio-verstoring.
Wie weet komt er op een dag nog eens een grote optische telescoop aan de andere kant van onze Maan.
Middels ruimtetelescopen en afschermende schijven hopen X-ray astronomen in de toekomst hun zichtveld enorm te kunnen verbeteren.
Wellicht kunnen ze er zelfs in slagen om een beeld te geven van de rand van een zwart gat.
Op een dag zal de telescoop antwoord kunnen geven op de meest intrigerende vraag voor de mensheid:
zijn we alleen in het universum?
We weten dat er andere zonnestelsels zijn. We vermoeden dat er zelfs andere planeten zijn als de Aarde, met vloeibaar water. Maar ... is daar ook leven?
Het opzoeken van zulke exoplaneten is moeilijk. Ze zijn vaak verborgen voor astronomen door het intensieve licht dat hun moeder-ster uitstraalt.
Interferometers (die licht met spiegels splitsen) die in de duisternis van de ruimte worden geplaatst, kunnen daar een antwoord op geven.
Momenteel bestudeert NASA de mogelijkheden van een project genaamd Terrestrial Planet Finder.
En in Europa, ontwerpen wetenschappers de Darwin Array:
6 ruimtetelescopen moeten in formatie rond zo'n zon gaan, waarbij lasers ze onderlinge in formatie moeten houden, tot op een nanometer nauwkeurig.
Tezamen zouden ze een grootse kracht hebben, waarmee ze het verstorende licht van andere sterren (en de exoplaneet's zon) kunnen tegengaan,
zodat wetenschappers zo'n Aarde-achtige exoplaneet bij hun moederster kunnen waarnemen.
Vervolgens moeten astronomen het gereflecteerde licht van de exoplaneet bestuderen, want dit bevat de spectroscopische vingerafdruk van de atmosfeer van de exoplaneet.
Wie weet, ontdekken we binnen 15 jaar sporen van zuurstof, methaan en ozon - de indicatoren dat daar leven mogelijk is.
Het heelal is vol verrassingen. De hemel houdt nooit op een diepe indruk op ons te maken.
Geen wonder dat duizenden amateur-astronomen wereldwijd elke heldere nacht nieuwsgierig de kosmos inkijken.
Hun telescopen zijn beel beter dan die Galileo gebruikte. Hun digitale opnames overtreffen zelfs de foto's van professionals van slechts enkele decennia terug.
Het speurwerk van astronomen naar een beter kosmisch begrip, verkenning van het heelal met telescopen, is slechts 400 jaar oud.
Er zijn nog steeds zijn er veel gebieden niet in kaart gebracht..
We zijn ver gekomen sinds Galileo 400 jaar geleden met zijn telescoop de hemel in kaart begon te brengen.
Vandaag de dag verkennen we het heelal met telescopen, niet alleen vanaf onze Aarde, maar ook zelfs in de oneindige ruimte.
De bron van onze mensheid licht in ons schijnbare eindeloze vindingrijkheid en nieuwsgierigheid.
We zijn maar net begonnen enkele van de grootste vragen te beantwoorden.
We hebben meer dan 300 planeten rond andere sterren in onze eigen Melkweg in kaart gebracht, en hebben organische moleculen ontdekt op planeten rondom verweg gelegen sterren.
Deze eerder onvoorstelbare ontdekkingen lijken misschien als de zenit van menselijke verkenning, maar het beste zal ongetwijfeld nog komen...
U kunt ook samenwerken met deze verkenners. Kijk omhoog en verwonder u.
Dank dat u deze laatste episode van de speciale serie wilde volgen. En ik hoop dat u genoten hebt van onze wandeling in de geschiedenis van de telescoop.
Ik ben dr. J., en dit is het einde van deze Hubblecast.
.. Eens opnieuw, heeft de natuur ons verrast, veel meer dan we ons hebben durven inbeelden.
Hubblecast wordt geproduceerd door ESA/Hubble, in het European Southern Observatory in Duitsland.
De Hubble missie is een internationaal samenwerkingsproject van NASA en de European Space Agency.
Transcriptie door ESA/Hubble; vertaling M.Smit.