29 năm trước, tàu con thoi Discovery đã mang một báu vật quý giá vào không gian:
Kính thiên văn Không gian Hubble
Mỗi năm, chiếc kính thiên văn vĩ đại này
sẽ chụp ảnh của một thiên thể đặc biệt để kỉ niệm ngày Hubble được đưa vào không gian.
Năm nay, Hubble quay trở lại thăm một thiên thể đã từng được khám phá cách đây 20 năm:
Tinh vân Con Cua phía Nam
Bức ảnh mới, tuyệt đẹp của thiên thể rực rỡ này
mang đến kỉ niệm về những thành tựu, quá khứ, hiện tại và tương lai của Hubble.
Con Cua của bầu trời phía Nam
Tháng 4 là khoảng thời gian có ý nghĩa hết sức đặc biệt trong giới thiên văn
vì nó đánh dấu sự kiện Kính thiên văn Không gian Hubble được phóng vào không gian vào năm 1990
từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Hoa Kỳ.
Một dự án hợp tác giữa ESA và NASA,
là chiếc kính thiên văn không gian đầu tiên của nhân loại.
Kể từ khi bắt đầu hoạt động, Hubble không ngừng mang đến nhiều thay đổi mới mẻ trong thiên văn học.
và không ngừng mang công chúng đến gần hơn với Vũ Trụ
qua việc giới thiệu nhiều hình ảnh ngoạn mục, đẹp đẽ
về những ngôi sao sơ sinh vẫn còn nằm trong các vườn ươm
cho đến nhiều thiên hà lâu đời nhất từng được biết đến, được hình thành cách đây hơn 13 tỷ năm về trước.
Để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 29, Hubble dành một ít thời gian quan sát
để chụp một bức ảnh tuyệt đẹp của Tinh vân Con Cua phía Nam
có thể thấy rõ trong chòm sao Centaurus (Nhân Mã).
Tinh vân được hình thành từ sự tương tác của một cặp sao ở vùng trung tâm tỏa sáng của nó:
một sao khổng lồ đỏ và một sao lùn trắng.
Sao khổng lồ đỏ là một ngôi sao đang ở giai đoạn cuối của cuộc đời, dần rũ bỏ lớp khí và bụi bên ngoài.
Lực hấp dẫn của ngôi sao kéo lượng vật chất thất thoát này bao quanh sao lùn trắng.
Khi có quá nhiều bụi và khí bị giữ lại bao quanh ngôi sao lùn chết chóc,
nó bị đẩy ra trong một vụ phun trào tạo ra nhiều "bong bóng" khí và bụi,
tạo thành hình đồng hồ cát lan tỏa trong không gian.
Với hai khối hình dạng lồng vào nhau,
các nhà thiên văn học cho rằng Tinh vân Con Cua phía Nam đã từng trải qua ít nhất 2 vụ phun trào.
Tuy nhiên, không phải lúc nào họ cũng biết nhiều về hiện tượng này.
Khi được phát hiện vào những năm 1960, nó từng được coi là một ngôi sao bình thường.
Chỉ đến khi các kính thiên văn trên mặt đất
tại Đài thiên văn phía Nam của châu Âu quan sát tinh vân vào năm 1989,
các nhà thiên văn học mới khám phá vật thể bí ẩn này.
Hình ảnh thu được cho thấy nó có hình dạng giống như một con cua,
Do đó, họ đặt tên cho nó dựa theo hình dạng của thiên thể.
Với tên gọi là tinh vân Tinh vân Con Cua phía Nam.
để phân biệt với Tinh vân Con cua đã được biết trước đây nằm ở bán cầu bắc.
Hubble đã quan sát tinh vân vào năm 1998,
với niềm hy vọng khả năng tạo ảnh của kính có thể tiết lộ hiện tượng nào đã tạo ra hình dạng này.
Bức ảnh cho thấy lớp bong bóng khí và bụi thứ hai
và vùng trung tâm hoạt động tỏa sáng đặc trưng của tinh vân.
Qua thời gian, sự hiểu biết của chúng ta về vật thể này không ngừng phát triển,
ngay cả tinh vân Con Cua phía Nam cũng đang phát triển theo.
Sẽ càng có nhiều vụ phun trào diễn ra hơn, tạo thành nhiều bong bóng khí và bụi hơn.
Cuối cùng, ngôi sao khổng lồ đỏ ở trung tâm tinh vân sẽ hết nhiên liệu,
để lại đằng sau lõi của nó là di hài của một ngôi sao đã chết, một sao lùn trắng thứ hai.
Những tàn tích còn sót lại từ phần khí quyển ngoài cùng của ngôi sao sẽ tạo thành một tinh vân hành tinh,
một lớp vỏ khí và bụi phát sáng, dần mở rộng và tan biến vào không gian liên sao.
Lượng vật chất này sẽ làm phong phú thiên hà với các nguyên tố nặng hơn
được hình thành bên trong ngôi sao trong suốt cuộc đời của nó,
bao gồm các-bon, nitơ và oxy.
Bởi vì quá trình chuyển đổi như thế này chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong cuộc đời của sao,
rất hiếm khi có cơ hội quan sát một hệ thống phun trào như vậy.
Bức ảnh kỷ niệm mới này sẽ cho các nhà thiên văn một điểm dữ liệu mới
trong chuyến hành trình rực lửa của Tinh vân Con Cua phía Nam.
Sức mạnh của Hubble đã biến Con Cua ở bầu trời phía Nam
từ một bí ẩn không thể lý giải thành một cấu trúc tinh tế --
tương tự như bao thiên thể khác được Hubble quan sát trong suốt những năm qua.
Các nhà thiên văn học và công chúng đều nợ Hubble một lời cảm ơn vì đã kể câu chuyện vĩ đại về Vũ trụ,
mỗi quan sát là một câu chuyện kể.