Όλοι έχουμε ακούσει ηχώ - όμως την έχετε δει ποτέ;
Το Χαμπλ την έχει δει.
Παρακολουθώντας τον μεταβλητό RS Πρύμνης
το Χαμπλ κατέγραψε ένα όμορφο και χρήσιμο φαινόμενο γνωστό ως φωτεινή ηχώ.
Επεισόδιο 71: Ορατή ηχώ γύρω από το RS Πρύμνης
Για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ένα άστρο είναι σταθερό, καταναλώνοντας το υδρογόνο στο πυρήνα του για να διατηρήσει τη λάμψη του.
Όμως όταν το περισσότερο υδρογόνο έχει καταναλωθεί,
μερικά άστρα εξελίσσονται σε πολύ διαφορετικά τέρατα, γνωστά ως μεταβλητοί αστέρες.
Γίνονται ασταθή και αρχίζουν να πάλλονται,
διογκούμενα και συρρικνούμενα σε διάστημα ημερών ή εβδομάδων, λάμποντας αντίστοιχα περισσότερο ή λιγότερο στη διάρκεια αυτού του κύκλου.
Το RS Πρύμνης είναι ένα τέτοιο μεταβλητό άστρο, του τύπου των Κηφείδων.
Η λαμπρότητα του μεταβάλλεται κατά ένα παράγοντα πέντε, κάθε 40 περίπου μέρες, και βρίσκεται βυθισμένο σε ένα παχύ πέπλο κοσμικού αερίου και σκόνης.
Το Χαμπλ παρατήρησε τον RS Πρύμνης σε μία περίοδο 5 εβδομάδων το 2010
παρατηρώντας το να αυξομειώνει τη λάμψη του μέσα από το σκοτεινό περιβάλλον του.
Αυτό επέτρεψε στους επιστήμονες να δημιουργήσουν μία ακολουθία στιγμιοτύπων σε βίντεο στο οποίο φαίνεται το αέριο γύρω από το άστρο να κινείται προς τα έξω.
Όμως το αέριο δεν κινείται πραγματικά - πρόκειται για μία οφθαλμαπάτη γνωστή ως φωτεινή ηχώ.
Η σκόνη γύρω από το RS Πρύμνης μας επιτρέπει να δούμε αυτή τη φωτεινή ηχώ με εξαιρετική ευκρίνεια.
Καθώς το άστρο διογκώνεται και γίνεται πιο λαμπρό, μέρος του φωτός δε φτάνει απευθείας στο Χαμπλ
αλλά ανακλάται προοδευτικά από διαδοχικά μακρινά κελύφη σκόνης και αερίου που περιβάλλουν το άστρο.
Αυτό το ανακλώμενο φως διανύει μεγαλύτερη απόσταση και έτσι φτάνει στη Γη αργότερα από αυτό που ταξίδεψε άμεσα από το άστρο στο τηλεσκόπιο.
Το Χαμπλ παρατήρησε επίσης μία φωτεινή ηχώ γύρω από τον μεταβλητό V838 του Μονόκερου το 2002.
Αυτό μοιάζει πολύ με την εμπειρία της ακουστικής ηχούς
όπου ο ακροατής ακούει ένα ήχο και μετά την επανάληψή του καθώς το δεύτερο κύμα ακολουθεί μεγαλύτερη διαδρομή ανακλώμενο σε άλλα αντικείμενα.
Πέρα από την εντυπωσιακή ομορφιά αυτού του φαινομένου, υπάρχει σημαντικός επιστημονικός λόγος για να παρατηρούμε Κηφείδες όπως ο RS Πρύμνης.
Η περίοδος ταλάντωσής τους είναι γνωστό ότι συνδέεται άμεσα με την απόλυτη λαμπρότητά τους
κάτι που επιτρέπει στους αστρονόμους να τους χρησιμοποιούν ως οριοθέτες κοσμικών αποστάσεων.
Οι αστρονόμοι έχουν μετρήσει την απόσταση του RS Πρύμνης και την έχουν υπολογίσει σε περίπου 6500 έτη φωτός -
η πιο ακριβής μέτρηση απόστασης τέτοιου αστέρα που έχει γίνει.
Το Hubblecast είναι μία παραγωγή του ESA/Hubble στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο στη Γερμανία.
Η αποστολή του Χαμπλ αποτελεί διεθνή συνεργασία μεταξύ της NASA και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος.
www.spacetelescope.org
Κείμενα: ESA/Hubble. Μετάφραση: Μανώλης Ζούλιας