Hubblessjónauki NASA og ESA hefur
með hjálp stjörnuáhugamanns
náð einni bestu mynd sem til er af Messier 106,
glæsilegri þyrilvetrarbraut sem býr yfir mörgum leyndarmálum.
Hubblecast þáttur 62: Leyndardómsfull þyrilvetrarbraut
Í rétt rúmlega 20 milljón ljósára fjarlægð,
nánast í nágrenni okkar í geimnum
er Messier 106, ein bjartasta og nálægasta þyrilvetrarbrautin við Vetrarbrautina okkar.
Þótt hún líti ekki út fyrir að vera sérstök
hafa sum einkenni hennar valdið stjörnufræðingum heilabrotum um árabil.
Í miðju Messier 106 er risasvarthol.
Þótt það sama eigi við um flestar vetrarbrautir
er þetta svarthol sérstaklega virkt og hungrað
og gleypir sig í nærliggjandi efni með miklu offorsi.
Botnlaus matarlyst þessa risasvarthols
liggur að baki óvenjulegum eiginleikum vetrarbrautarinnar.
Frá miðju Messier 106 virðist koma öflug geislun,
nokkuð sem við sjáum ekki í Vetrarbrautinni okkar.
Þessi geislun er af völdum mjög virks svarthols í miðju vetrarbrautarinnar
sem sýgur í sig gas og ryk á ofsafenginn hátt.
Við það hitnar efnið og gefur frá sér örbylgju- og röntgengeislun.
Þessi útgeislun er samt ekki það forvitnilegasta við þyrilvetrarbrautina.
Á myndinni sést annar leyndardómur vetrarbrautarinnar:
Meðfram stjörnufylltu þyrilörmunum sínum tveimur
virðist hún hafa tvo aðra arma úr glóandi heitu gasi.
Þótt þessir draugalegu aukaarmar hafi þekkst um árabil
voru stjörnufræðingar ekki vissir um hvernig þeir mynduðust — þar til nýlega.
Enn og aftur er sökudólgurinn risasvartholið í Messier 106.
Aukaarmarnir eru í raun gassvæði
sem hafa hitnað upp í nokkrar milljónir gráða.
Þegar efnið snýst og hitnar í miðju vetrarbrautarinnar
myndar ólgukennd hreyfing þess efnisstróka sem skjótast út á við.
Strókarnir sundra og hita allt gasið sem í vegi þeirra verður
sem aftur örvar þéttara gas í átt að miðju vetrarbrautarinnar.
Þetta gas er bundið þétt saman og helst því nokkurn vegin beint.
Aftur á móti fýkur lausara gas, sem er lengra frá strókunum, burt
og sveigir út í flöt vetrarbrautarinnar
og myndar bogadregnu rauðu armana sem sjást á myndinni.
Þessir aukaarmar eru mjög óvenjulegir og nokkur ráðgáta
því vetrarbrautastrókar eru í raun fremur algengir.
Það eru ekki aðeins þyrilvetrarbrautir sem hafa strókar
heldur sporvöluvetrarbrautir líka, eins og mikilfenglegu útvarpsstrókarnir sem sjást
í kringum nálægu vetrarbrautirnar Herkúles A og Centaurus A.
Samt hefur engin þeirra sömu einkenni og Messier 106.
Hluti af gögnunum í þessari mynd af Messier 106 komu frá
stjörnuáhugamanninum Robert Gendler.
Þessi gögn hjálpa okkur að sjá ringulreiðina í miðju vetrarbrautarinnar
og dularfulla uppbyggingu hennar betur en nokkru sinni fyrr.
Hubblecast er framleitt af ESA/Hubble í Stjörnustöð Evrópulanda á suðurhveli í Þýskalandi.
Hubblessjónaukinn er alþjóðlegt samstarfsverkefni NASA og ESA
www.spacetelescope.org
Handrit: ESA/Hubble. Þýðing: Sævar Helgi Bragason