Tinh vân hành tinh là một trong những giai đoạn cuối cùng
trong cuộc đời của một ngôi sao như Mặt Trời của chúng ta.
Gần cuối cuộc đời, trước khi tiêu thụ hết số nhiên liệu còn lại,
ngôi sao đẩy lớp vỏ ngoài của mình vào không gian.
Sau đó chúng bị bức xạ của ngôi sao kích thích
và bắt đầu tỏa sáng rực rỡ, cho thấy những cấu trúc phức tạp và hấp dẫn
đến nay nhiều nhà khoa học vẫn đang cố gắng tìm hiểu một cách đầy đủ.
Tham quan Tinh vân NGC 5189
Trình bày bởi Tiến sĩ J, hay Tiến sĩ Joe Liske
Xin chào và chào mừng đến với chương trình Hubblecast.
Trong tập trước, chúng ta đã tìm hiểu về một số bức ảnh chụp tinh vân hành tinh của Hubble,
và cùng tìm hiểu về số phận sau này của Mặt Trời.
Trong tập này, chúng ta sẽ cùng nhìn cận cảnh một tinh vân hành tinh,
không như đồng loại của mình,
thực tế bề ngoài trông chẳng giống một hành tinh tí nào.
Được biết đến với số danh mục là NGC 5189,
tên của tinh vân hành tinh này nghe có vẻ không mấy thú vị.
Khi được phát hiện vào thế kỷ XIX,
kính thiên văn của thời kỳ đó hầu như không thể nhận ra bất cứ cấu trúc nào.
Nhưng với nhiều tiến bộ trong công nghệ của kính thiên văn trong hơn 150 năm đã mang lại thành quả.
Từ rất lâu, bức ảnh chất lượng nhất của thiên thể này
đến từ Kính thiên văn NTT của Đài thiên văn phía Nam của châu Âu,
cho thấy hình dạng xoắn ốc phức tạp của NGC 5189.
Sau đó quan sát chi tiết hơn được thực hiện bởi Kính thiên văn 8m Gemini South.
Nhưng nếu bạn hướng Hubble về vật thể này thì…
Nếu bạn hướng Hubble về vật thể này, bạn sẽ thấy một số chi tiết hết sức ấn tượng
chưa từng được nhìn thấy.
Nhờ vị trí thuận lợi đặc biệt của Hubble
nằm bên ngoài bầu khí quyển Trái Đất.
Nếu chúng ta zoom vào gần hơn, nhờ độ phân giải cao của Hubble,
ta sẽ thấy rất nhiều nút thắt phân bố dày đặc trong đám mây khí.
Hubble đã từng thấy cảnh tượng này trước đây, trong Tinh vân Helix.
Bức xạ từ ngôi sao chết
đang khắc nên những hình dạng nút thắt này,
tạo thành họa tiết gợn sóng hình cung rực rỡ,
tương tự như dòng nước đang chảy qua một hòn đá trong một con suối.
Và tất cả đều hướng về phía trung tâm của tinh vân.
Những nút thắt trong NGC 5189 cho ta thấy tinh vân hành tinh này lớn cỡ nào.
Tuy nhìn không có gì mấy đặc biệt,
nhưng chúng có kích thước bằng cả toàn bộ Hệ Mặt Trời.
Ngôi sao ở trung tâm của tinh vân, một ngôi sao lùn trắng đậm đặc,
có kích thước quá nhỏ để nhìn rõ, chỉ là một chấm sáng trong ảnh,
mặc dù nó có kích cỡ gần bằng Trái Đất.
Cấu trúc xoắn ốc của NGC 5189 là điểm nổi bật nhất,
nên mới có tên gọi là “Tinh vân Hành tinh Xoắn ốc”.
Cấu trúc này mang hình dạng như dòng nước được phun ra từ chiếc vòi nước tưới cỏ,
có khả năng là do chuyển động quay lắc lư của ngôi sao khi giải phóng vật chất.
Cấu trúc tương tự trên đã từng được ghi nhận,
đặc biệt là trong tinh vân hành tinh với hệ sao đôi nằm ở trung tâm,
nhưng thực sự có đến hai ngôi sao hay chỉ có một tại trung tâm của NGC 5189
vẫn còn là một câu hỏi mở.
Và hình dạng cùng bản chất bí ẩn của nó
vẫn là một lĩnh vực hấp dẫn dành cho các nhà thiên văn học nghiên cứu.
Tôi là Tiến sĩ J., đồng hành cùng chương trình Hubblecast.
Một lần nữa,
tự nhiên khiến chúng ta phải kinh ngạc, hơn cả trí tưởng tượng hoang dại của nhân loại.
Hubblecast được sản xuất bởi ESA / Hubble
tại Trung tâm Nghiên cứu Thiên văn học châu Âu đật tại Nam Bán cầu.
Sứ mệnh Hubble là dự án hợp tác quốc tế giữa NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu
Transcribed by ESA/Hubble. Translation -- Thanh Sang Mai.
Đừng bỏ lỡ!
Chương trình ESOcast.
Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng Hubble,
cũng đừng bỏ lỡ nhiều điều mới mẻ đến từ mặt đất.
Chương trình ESOcast giới thiệu nhiều khám phá nổi bật đến từ Đài thiên văn phía Nam của châu Âu
cùng nhiều kính thiên văn mạnh mẽ quan sát từ dãy núi Andes của Chile,
tại vùng đất Nam Bán cầu nổi tiếng với nhiều quan sát thiên văn học.