Ένα πλανητικό νεφέλωμα αποτελεί ένα από τα τελικά στάδια
στη ζωή ενός άστρου σαν τον Ήλιο μας
Κοντά στο τέλος της ζωής του, πριν καταναλώσει όλα τα καύσιμα του
το αστέρι αποβάλλει τα εξωτερικά στρώματά του.
Αυτά κατόπιν διεγείρονται από την ακτινοβολία του άστρου
και αρχίζουν να λάμπουν έντονα, εμφανίζοντας περίπλοκες και συναρπαστικές δομές
τις οποίες οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν πλήρως
Hubblecast επεισόδιο 61: μια περιήγηση στο NGC 5189
Παρουσιάζει ο Δρ. Τζέι ή κατά κόσμον Δρ. Τζο Λίσκε
Γεια σας και καλώς ήλθατε στο Hubblecast
Σε προηγούμενα επεισόδια, είδαμε πολλές εικόνες πλανητικών νεφελωμάτων από το Hubble
και μιλήσαμε για το πώς μας διηγούνται την μοίρα του δικού μας Ήλιου
Σε αυτό το επεισόδιο, θα ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά σε ένα μόνο από αυτά
ένα πλανητικό νεφέλωμα που, σε αντίθεση με πολλά άλλα
δεν μοιάζει καθόλου με πλανήτη
Γνωστό από τον αριθμό καταλόγου του σαν NGC 5189
αυτό το πλανητικό νεφέλωμα μπορεί να μην ακούγεται πολύ εντυπωσιακό.
Όταν ανακαλύφθηκε τον 19ο αιώνα
τα τηλεσκόπια της εποχής μετά βίας διέκριναν κάποια δομή
Αλλά η πρόοδος στην τεχνολογία των τηλεσκοπίων εδώ και ενάμιση αιώνα έχει αποδώσει καρπούς
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η καλύτερη εικόνα αυτού του αντικειμένου προερχόταν
από το τηλεσκόπιο NTT του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου
και η οποία αποκαλύπτει το περίπλοκο σπειροειδές σχήμα του NGC 5189
Στη συνέχεια ήρθε μια αξιόλογη εικόνα από το τηλεσκόπιο 8 μέτρων Gemini South
Αλλά αν στρέψουμε το Hubble στο αντικείμενο...
Αν στρέψουμε το Hubble στο αντικείμενο, τότε θα δούμε πραγματικά εντυπωσιακή λεπτομέρεια
την οποία δεν έχουμε ξαναδεί
Και αυτό βέβαια οφείλεται στην μοναδική πλεονεκτική θέση του Hubble
πάνω από την ατμόσφαιρα της Γης.
Αν μεγενθύνουμε, και μπορούμε να το κάνουμε χάρη στην υψηλή ανάλυση του Hubble
τότε θα αρχίσουμε να βλέπουμε αυτούς τους πολύ πυκνούς κόμβους στα νέφη αερίου
τους οποίους το Hubble ξαναείδε στο Νεφέλωμα της Έλικας
Αυτό που συμβαίνει εδώ είναι η ακτινοβολία του ετοιμοθάνατου άστρου
που δίνει σχήμα στους κόμβους
διαμορφώνοντας τους σε λαμπερά κυματιστά τόξα
όπως το νερό που ρέει γύρω από ένα βράχο
Και όλα είναι προσανατολισμένα προς το κέντρο του νεφελώματος
Οι κόμβοι στο NGC 5189 είναι μια υπενθύμιση του πόσο μεγάλα είναι τα πλανητικά νεφελώματα
Μπορεί να φαίνονται ασήμαντοι εδώ
αλλά στην πραγματικότητα έχουν μέγεθος παρόμοιο με ολόκληρο το Ηλιακό μας Σύστημα
Το αστέρι στο κέντρο του νεφελώματος, ένας πυκνός λευκός νάνος
είναι πάρα πολύ μικρό για να το δούμε σαν οτιδήποτε άλλο εκτός από ένα φωτεινό σημείο
ακόμη και αν έχει περίπου το μέγεθος της Γης
Το σπειροειδές σχήμα του NGC 5189 είναι ίσως το πιο προφανές χαρακτηριστικό του
που του χαρίζει το ψευδώνυμο "το Σπειροειδές Πλανητικό Νεφέλωμα"
Η δομή του θυμίζει νερό που βγαίνει από έναν ψεκαστήρα
και οφείλεται πιθανόν στην περιστροφή και ταλάντωση του άστρου καθώς αποβάλλει ύλη
Παρόμοιες δομές έχουμε ξαναδεί,
ειδικά σε πλανητικά νεφελώματα με διπλά αστέρια στο κέντρο τους
αλλά αν υπάρχουν δύο αστέρια ή μόνο ένα στο κέντρο του NGC 5189
παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα
Και έτσι το σχήμα του και η επιστήμη που κρύβεται από πίσω
παραμένει μια συναρπαστική περιοχή έρευνας για τους αστρονόμους
Ο Dr J σας αποχαιρετά
Για άλλη μια φορά, η φύση μας εκπλήσσει πέρα από κάθε φαντασία μας
Το Hubblecast είναι παραγωγή της ESA/Hubble στο Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο στην Γερμανία
Η αποστολή του Hubble είναι ένα έργο διεθνούς συνεργασίας μεταξύ της NASA και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος
www.spacetelescope.org
Κείμενα: ESA/Hubble; Μετάφραση: Ανδρέας Βοσινάκης www.ofa.gr