Gök bilimciler karanlık maddeden oluşan dev bir yapının haritasını çıkardılar.
Bu yapı, kocaman bir gökada kümesinden 60 milyon ışık yılı öteye uzanır.
Ve Evrene büyük ölçekli yapısını veren iskeletinin...
şimdiye kadar ki en göz alıcı manzarasıdır.
Hubblecast 58.Bölüm: Kozmik ağa yakalanmak.
Doktor Joe sunuyor.
Merhabalar, Hubblecast'e hoşgeldiniz.
Evren ilk yıllarında oldukça pürüzsüz ve düzgündü.
Yıldızlar, Gökadalar hiçbirşey yoktu ve tüm madde Evren boyunca...
neredeyse mükemmel bir şekilde çok pürüzsüzce dağılmıştı.
Fakat yeterince mükemmel değildi.
O zamanlarda bile, bir noktadan baska bir noktaya...
Evrenin yoğunluğunda çok küçük değişimler vardi.
Zamanla yoğunluktaki bu küçücük dalgalanmalar büyüdü ve...
Evrene bugunki yapısını veren ve her bir yanı dolduran...
bir ağ misali yayıldı.
Uçsuz bucaksız ipliksi yapılar ve karanlık madde tabakalarından oluşmuş bu yapı...
Gökbilimciler tarafindan kozmik ağ olarak bilinir.
İşte sorunda burada, çünkü karanlık madeden oluşmuşlardır.
Gökyüzüne baktığınızda bile onları göremezsiniz.
Bilgisayar simulasyonlarını kullanarak onları modelleyebilirsiniz. Ancak çok yakin zamana kadar...
sadece dolaylı bir şekilde gözlemlenmişlerdi.
Bilim insanları, Evreni oluşturan maddenin aslında sadece dörtte birinden daha azının...
yıldızlar, bulutsular ve gaz formunda görülebilir olduğunu biliyorlar.
Geri kalan çoğunluğu direk bir şekilde görülemeyen karanlık maddedir.
Yıllardır Gökbilimciler, kozmik ağların etrafinda kümelenen gökadalar sayesinde...
kozmik ağların varlıklarına dair ikna edici kanıtlara sahiptiler.
Fakat, direk bir şekilde bir karanlık madde ağının kendisini gözlemlemek çok mu çok zordu.
Işin aslı, bir ağ ipliksisinin oldukça basarılı gözlemleri...
bu yılın başlarında yapılmıştı.
Şimdi ise, bir grup bilim insanı, bu gözlemleri daha da ileri götüren...
bir adım atmak ve bu ipliksilerin uzunluğunu, şeklini ve yoğunluğunu...
ölçmek amacıyla Hubble'i kullandılar.
Bu ipliksilerden birini bulmak hiçte kolay bir iş değildi.
İlk olarak, bulunması muhtemel yere bakmalısınız.
Teorisyenlere göre; kozmik ağ ipliksilerinin, kümeler içindeki karanlık madde ve galaksiler arasında...
yavaş yavaş kanallar kuran ipliksiler ile buluştuğu yerde galaksi kümeleri şekillenir.
Bu yüzden grup Hubble'i, hala büyüdüğü bilinen MACS J0717...
gökada kümesinin üzerine odakladı.
Ve şimdi söz Einstein'da...
Genel görelilik kuramının öngördüğü şekliyle;
Bir ışın demeti, büyük kütleli bir cismin yanından geçerken bükülür.
Bu yüzden, bir karanlık madde ipliksisini direk olarak göremesende...
kütlesi arkasindaki gökadalardan...
gelen ışığın şeklini sinsice bozarak bükmesi gerekiyor.
Daha sonra Einstein ve Hubble'i birleştirmen gerekecek.
Böylece, uzay teleskobu bu minnacik bozuklukları mükemmel bir şekilde belirleyerek...
gökada kümelerinin gözlemlerini gercekleştirebilir.
Ve tüm bunları haritalayarak, karanlık maddenin bu gizli ipliksilerini ortaya çıkarabilirsin.
Son olarak, bu iki boyutlu haritayı alıp...
onu 3 boyuta genişletirsin.
Gökbilimciler, Hubble tarafından haritalanan...
ipliksi içindeki gökadalara olan uzaklıkları ölçmek...
ve hareketlerini takip etmek amacıyla,
Hawai'deki Keck-2 ve Subaru teleskoplarından elde ettikleri bilgileri kullandılar.
Bunu, bir ipliksinin ilk kez 3 boyutlu kurgusunu yapmak ve bu ipliksinin...
kocaman gökada kümeleri içerisindeki maddeye nasıl bağlandığını resmetmek için kullandılar.
Ipliksi, uzayda en az 60 milyon ışık yılı boyunca uzanır.
Bizim bakış açımızla, Gökada kümesinin sırtına saplanmadan önce...
neredeyse bizim görüş hattımız doğrultusunda, onu bize doğru usulca bükülüyor...
ve daha sonra bu hareketine devam ediyor halde görürüz.
İpliksi yapı içindeki yüzlerce gökadanın ölçümleri...
onları ipliksi boyunca ve MACS J0717 kümesinin içine doğru hareket ediyor olarak gösterir.
Kozmik ağlari gözlemlemek ve onları kurgulamak oldukça zor bir iştir.
Çünkü bize kainatın ardındaki yapı hakkında bilgi verir.
Yakın gelecekte bununla ilgili daha çok araştırmayla karşılaşacağız.
Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Avrupa Uzay Dairesi (ESA) ve Kanada Uzay Dairesi (CSA)'nin James Webb Uzay Teleskobunun...
önümüzdeki 10 yıl içinde fırlatılması planlanıyor.
Hubble ile karşılaştırıldığında mükemmel derecede geliştirilmiş hassasiyeti...
kozmik ağı çalışmak adına mükemmel bir araç olacak.
Ben Dr J, bu haftalık Hubblecast'i burada sonlandırıyorum.
Ve yine doğa bizi hayalini bile kuramayacağımız şekilde şaşırttı.
Hubblecast videosu Avrupa Güney Gözlemevi'nde ESA/Hubble tarafından hazırlanmıştır.
Uyarlama: ESA/Hubble Çeviri: Fahri öztürk (JBCA/Manchester), (ESON Türkiye ekibi)
www.spacetelecope.org