Po raz pierwszy, od odwiedzin astronautów w maju, Hubble otwiera swoje udoskonalone oczy.
Nowiutkie i naprawione instrumenty usprawniły w znaczącym stopniu możliwości obserwacyjne obserwatorium.
Nadszedł moment, na który czekało tak wielu; Hubble powrócił i jest lepszy, niż kiedykolwiek wcześniej.
To jest Hubblecast!
Wiadomości i zdjęcia z, należącego do NASA/ESA, Teleskopu Kosmicznego Hubble'a.
Podróżując poprzez czas i przestrzeń z naszym gospodarzem doktorem J., znanym również jako dr Joe Liske.
Cześć i witajcie ponownie w Hubblecast,
ponieważ jestem przekonany, że niektórzy z was zauważyli, że ostatnio nie oglądaliśmy żadnych nowych zdjęć pochodzących z naszego ulubionego teleskopu.
To oczywiste, ponieważ w maju 2009 roku,
siedmiu odważnych astronautów spędziło 30 godzin w otwartej przestrzeni kosmicznej reperując Hubble'a i wymieniając niektóre z jego podzespołów.
Teraz Hubble jest oczywiście unikalny w tym sensie, że jest jedynym teleskopem w przestrzeni kosmicznej, który może być serwisowany przez ludzi,
a podczas swej ostatniej wizyty, astronauci zrobili naprawdę wiele.
Teraz owoce ich pracy są wreszcie gotowe, aby każdy mógł je zobaczyć.
W tym odcinku pokażemy wam pierwsze obserwacje Hubble'a zrealizowane po misji serwisowej.
Nowe zdjęcia ukazują nam mnóstwo różnych astrofizycznych zjawisk,
począwszy od mgławicy planetarnej wyglądającej jak robak, a skończywszy na jednej z tych olbrzymich gromad galaktyk, które działają jak kosmiczne szkło powiększające.
Kiedy z Ziemi zabierane są podzespoły do Hubble'a,
potrzebują trochę czasu, aby usunąć jakikolwiek uwięzione gazy, co mogłoby przyczynić się do zakłóceń w ich funkcjonowaniu.
Ten proces nazywany jest odgazowywaniem.
Kiedy ta procedura zostanie ukończona,
naukowcy rozpoczynają pracę z inżynierami, aby zapewnić prawidłowe skalibrowanie instrumentów w celu uzyskania najwyższej jakości danych.
Po niewiarygodnych 16 latach służby, najsłynniejsza kamera WFPC2,
lub Szerokokątna Kamera Planetarna (Wide Field Planetary Camera 2) przeszła na zasłużoną emeryturę.
Zamiast niej jest teraz WFC3, Szerokokątna Kamera 3 (Wide Field Camera 3).
Nowa kamera uchwyciła gwiezdny dżet w w Mgławicy Carina odległej o około 7,500 lat świetlnych.
Rzecz w tym, że mamy tu niemowlęcą gwiazdę około 8 razy masywniejszą niż Słońce, która wywołuje niemałe poruszenie.
To co ukazuje kamera WFC3 to kolumna gazu
i to właśnie w centrum tego obłoku gazu kształtuje się młoda gwiazda.
Obecnie gwiazda jest otoczona wirującym gazem i pyłem
i część tego materiału jest wciągana do gwiazdy za sprawą jej grawitacji.
W rezultacie tego burzliwego procesu,
kształtuje się dżet, a interakcja tego dżetu wywołuje fale uderzeniowe
i intensywne ciepło, które jonizuje otaczający gaz, powodując tym samym, że zaczyna świecić.
Będąc naprawdę najpotężniejszą kamerą, jaką kiedykolwiek wysłano w przestrzeń kosmiczną
zdolności nowej WFC3, zarówno w zakresie światła widzialnego, jak i podczerwieni, stanowią bezkonkurencyjne połączenie
i uzupełniają inne instrumenty Hubble'a, w szczególności Zaawansowaną Kamerę do Obserwacji (Advanced Camera for Surveys).
Zmieniając zakres widzenia, od światła widzialnego do podczerwieni, na zdjęciu Mgławicy Carina
ujrzymy mgławicowe zanikanie i maleńką gwiazdę oraz emisję jej dżetów.
Imponująca zdolność kamery WFC3 do obserwacji w podczerwieni ukazuje tysiące gwiazd i sam dżet ukryty za pyłem i gazem.
Kwintet Stefana to zadziwiający zbiór pięciu galaktyk.
Losy czterech z tych galaktyk są dosłownie ze sobą powiązane.
Ponieważ zderzają się ze sobą z karkołomną prędkością,
gaz jest wyrywany z galaktyk i wytwarza charakterystyczne ogony pływowe.
Obecnie astronomowie sądzą, że połączenia galaktyk, takie jak tu widzimy,
są jednym z kluczowych procesów, przez które galaktyki mogą rosnąć i ewoluować,
i w ten sposób badanie połączeń może pomóc nam zrozumieć, co kształtuje wiele z galaktyk, które dziś obserwujemy.
Nowy detektor kamery WFC3 jest bardzo czuły, zaś
połączony z szerokim polem widzenia kamery, poprawia zdolność odkrywczą Hubble'a od 20 do 35 razy!
Szerokie pole widzenia i bardzo dobra rozdzielczość WFC3 umożliwią przeprowadzenie gruntownych poszukiwań, które dostarczą wskazówek na temat kolizji i połączeń między galaktykami,
tak jak jest to widoczne w tym pięknym wirującym chaosie Kwintetu Stefana.
WFC3 wykonała zbliżone ujęcie jednego, bardzo gorącego kosmicznego robaka.
NGC 6302 to mgławica planetarna, które jest lepiej znana jako Mgławica Robak, albo Mgławica Motyl.
Dość łatwo zobaczyć dlaczego:
Źródłem mgławicy jest niezwykle gorąca umierająca gwiazda, która kiedyś miała masę około 5-krotnie większą od Słońca.
Teraz przekształciła się w czerwonego olbrzyma, a jej cykl życia wkrótce dobiegnie końca, lecz nie będzie to ciche pożegnanie.
Poprawa rozdzielczości, jaką zapewnia WFC3 jest bezsporna, jednak to nowe zdjęcie ujawnia znacznie więcej.
WFC3 jest wyposażona w szeroki zakres filtrów, które oddzielają światło emitowane przez różne pierwiastki chemiczne,
pozwalając astronomom określić właściwości mgławicowego gazu,
takie jak jego temperatura, gęstość i skład.
Czerwonawe zewnętrzne krawędzie mgławicy są spowodowane emisją światła przez azot,
najchłodniejszy gaz widoczny na zdjęciu.
Białe obszary emanujące z ukrytej gwiazdy centralnej są rejonami emisji siarki,
gdzie szybko i wolno poruszające się gazy zderzają się, wytwarzając fale uderzeniowe.
Zdjęcie przedstawia również liczne, wyglądające jak palec dłoni, projekcje wskazujące na gwiazdę,
które mogą oznaczać gęstsze krople w wypływie gazu, które wytrzymały ciśnienie pochodzące od gwiazdy.
Niedawno naprawiona, zamontowana na Hubble'u, zaawansowana kamera do badań zmierzyła swym wzrokiem galaktyczną gromadę zwaną Abell 370.
To jedno z tych miejsc we Wszechświecie gdzie ogólna teoria względności Einsteina, naprawdę staje się bardziej ekscytująca.
Zdjęcie ukazuje zjawisko tzw. soczewkowania grawitacyjnego.
Jeśli macie galaktykę, która znajduje się za naprawdę masywnym obiektem, takim jak gromada galaktyk,
wówczas światło pochodzące z tej, znajdującej się w tle, galaktyki, mijając gromadę znajdującą się na pierwszym planie, ulega zagięciu spowodowanemu przez grawitację omijanego obiektu.
Ten proces może poważenie zniekształcić obraz galaktyki znajdującej się w tle sprawiając, że często wygląda jak łuk.
Ponadto powiększa obraz galaktyki, i tak gromada działa jak rodzaj kosmicznego szkła powiększającego.
Chociaż Abell 370 została sfotografowana przez inne teleskopy, to zdjęcie wykonane przez zaawansowaną kamerę do obserwacji Hubble'a, ACS jest jak dotąd najbardziej szczegółowe.
W dużym zadziwiającym pomarańczowym łuku, krzywizna łuku nagle się zmienia, aby zawrócić wokół mniejszych galaktyk, kiedy światło jest zakrzywiane przez ich grawitację.
Ten rzucający się w oczy łuk wydaje się pojawiać kilka razy na zdjęciu,
zupełnie jakby został skopiowany i wklejony na inne części nieba.
Inny niesamowity przykład poziomu szczegółowości znajduje się w ramieniu galaktyki spiralnej, w dolnym prawym rogu zdjęcia.
Ramię jest mocno wygięte, lub zniekształcone przez galaktykę znajdującą się na pierwszym planie.
Nowy spektrograf Cosmic Origin Spectrograph, COS,
i naprawiony spektrograf obrazujący kosmicznego teleskopu (Space Telescope Imaging Spectrograph), STIS,
umożliwiają nam wykonanie zdjęć spektrograficznych w zakresie ultrafioletu.
Obecnie astronomowie skierowali te instrumenty w kierunku Eta Carina,
która jest dość dużym i niestabilnym układem podwójnym.
Ta para gwiazd wykazuje tendencję w kierunku gwałtownych wybuchów
i astronomowie wykorzystali COS i STIC, aby zidentyfikować niektóre z pierwiastków w materiale, który jest z pełną siłą wyrzucany przez tą dwójkę.
Hubble uchwycił także skutki śmierci masywnej gwiazdy w Wielkim Obłoku Magellana,
nieregularną galaktykę, znajdującą się blisko naszej własnej Drogi Mlecznej.
Obiekt, znany jako N132D, znajduje się w przybliżeniu 170,000 lat świetlnych od Ziemi
i stwarza wyjątkową możliwość do bardzo dokładnej analizy życia i śmierci masywnej gwiazdy.
Oprócz zadziwiającego zdjęcia, które ukazuje obłok emisji różowego gazu i jasnopurpurowe smugi
instrument COS dostarcza astronomom wskazówek o procesach chemicznych zachodzących głęboko wewnątrz gwiazdy.
Kolejnym obiektem badanym przez dwa nowe i naprawione przyrządy Hubble'a jest galaktyka spiralna z poprzeczką, Markarian 817.
Ta galaktyka ma bardzo jasne jądro,
a jest tak dlatego, ponieważ podtrzymuje supermasywną czarną dziurę znajdującą się dokładnie w jej centrum,
którą zasila gaz pochodzący z galaktyki.
Nazywa się to aktywnym galaktycznym jądrem, lub AGN (active galactic nucleus).
W wielu innych galaktykach, AGN może być tak jasne, że przyćmiewa pozostałą część galaktyki.
Wyglądające jak jasno przystrojona choinka bożonarodzeniowa,
to zdjęcie w rzeczywistości przedstawia małą część olbrzymiej gromady kulistej zwanej Omega Centauri.
Chociaż związane razem poprzez grawitację, gwiazdy tej gromady znajdują się na innym etapie życia, zaś dzięki czułości WFC3
możemy podziwiać mrugającą gamę kolorów od biało-żółtych gwiazd w "średnim wieku", jak nasze własne Słońce, do ustępujących czerwonych olbrzymów.
Mimo że gwiazdy znajdują się blisko siebie, ostrość jaką dysponuje WFC3 pozwala wyodrębnić indywidualnie każdą z tych gwiazd.
Hubble na dobre rozpoczął swój 19 rok obserwacji, ale czujnym wzrokiem wciąż spogląda na Wszechświat.
Mimo iż Hubble może być już w średnim wieku, jak na standardy statków kosmicznych, zdecydowanie nie zwalnia.
Wyposażona z potężny zestaw nowych i naprawionych instrumentów,
ta ikona nauki wciąż kontynuuje swoje dążenia do ujawnienia sekretów kosmosu,
aby połączyć nas z odległą przeszłością i dostarczyć tematów do następnego odcinka!
Tu dr J., wylogowuję się z Hubblecast.
Jeszcze raz natura zaskoczyła nas, przekraczając nasze najśmielsze wyobrażenia. Tłumaczenie — Mirosław Wójcik