Dla astronomów, Omega Centauri od dawna jest wyrzutkiem wśród gromad kulistych.
Nowe obserwacje uzyskane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a NASA/ESA oraz Obserwatorium Gemini
dostarczają zaskakującego wyjaśnienia osobliwości gromady Omega Centauri.
To jest Hubblecast!
Wiadomości i obrazy z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a NASA/ESA.
Podróże w czasie i przestrzeni z naszym prowadzącym, Doktorem J, a.k.a. Dr Joe Liske.
Witajcie w Hubblecast!
Dzisiejszym kosmicznym gościem specjalnym jest bardzo wyjątkowy obiekt.
Omega Centauri od dawna jest znana jako największa i najjaśniejsza gromada kulista widoczna na nocnym niebie.
Gromada kulista to prawie okrągłe zgrupowanie dziesiątek lub setek tysięcy starych gwiazd ciasno związanych ze sobą przez siłę grawitacji,
leżących na peryferiach wielu galaktyk, w tym naszej Drogi Mlecznej.
Piękna, choć tajemnicza, Omega Centauri od dawna jest zagadką dla astronomów.
Omega Centauri leży w gwiazdozbiorze Centaura i jest widoczna z Ziemi gołym okiem.
Jest to jeden z ulubionych obiektów dla obserwatorów na południowej półkuli,
jej rozmiar dorównuje prawie Księżycowi w pełni jeśli jest obserwowana z dogodnego miejsca.
To jakim dokładnie obiektem jest Omega Centauri długo było kontrowersyjną kwestią.
Po raz pierwszy odnotowano ją w katalogu Ptolemeusza blisko dwa tysiące lat temu jako pojedynczą gwiazdę.
W 1667 roku Edmund Halley rozpoznał ją jako mgławicę.
W latach 30tych XIX wieku angielski astronom John Herschel jako pierwszy rozpoznał ją jako gromadę kulistą - kategorię która została do dnia dzisiejszego.
Omega Centauri ma kilka cech które odróżniają ją od innych gromad kulistych:
w porównaniu z przeciętną gromadą kulistą, Omega Centauri ma spłaszczony kształt, wiruje szybciej, oraz zawiera kilka pokoleń gwiazd -
co jest niezwykłe dla gromad kulistych, które typowo zawierają jedno pokolenie starych gwiazd.
Co więcej, masa Omega Centauri jest prawie 10-krotnie większa niż innych gromad - to prawie tyle co mała galaktyka.
Nowe obrazy uzyskane za pomocą kamery ACS na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a NASA/ESA
oraz dane uzyskane przez spektrograf GMOS w Obserwatorium Gemini
wskazują, że Omega Centauri wydaje się skrywać niespotykaną dotąd czarną dziurę średniej masy.
Czarna dziura została odkryta kiedy astronomowie zmierzyli ruchy własne i jasność gwiazd w centrum Omegi Centauri.
Odkryli, że gwiazdy poruszały się o wiele szybciej niż przewidywano biorąc pod uwagę ich ilość i jasność.
Takie zachowanie wyraźnie wskazuje na istnienie niezwykle masywnego obiektu w centrum gromady.
Silne pole grawitacyjne czarnej dziury o masie 40 tysięcy mas Słońca
powoduje oddziaływanie pozwalające wytłumaczyć wyniki pomiarów.
To jest Dr Eva Noyola z Instytutu Fizyki Pozaziemskiej Maxa Plancka w Niemczech.
Więc Eva, byłaś główną autorką tych badań. Jak odkryłaś tę czarną dziurę?
Odkryliśmy ją patrząc na zdjęcia Hubble'a i mierząc ile jest gwiazd jest w samym centrum gromady.
Potem wykorzystaliśmy spektrograf GMOS i zmierzyliśmy prędkości tych gwiazd.
Odkryliśmy, że prędkości gwiazd są o wiele wyższe niż przewidywane dla samych gwiazd,
a z tego wynika, że jest tam jeszcze dodatkowa materia, co oznacza, że znaleźliśmy czarną dziurę.
A co szczególnego jest w tej czarnej dziurze?
Wyjątkową rzeczą jest to, że ma ona masę 40 tysięcy mas Słońca.
Oznacza to, że jest o wiele większa niż czarne dziury o masach gwiazd które znajdujemy w naszej Galaktyce,
ale wiele mniejsza niż supermasywne czarne dziury które znajdujemy w centrach galaktyk.
Oznacza to, że w przyrodzie powstają czarne dziury o różnych masach, nie tylko małe i wielkie.
Ale w czym problem? Dlaczego jest to takie ważne?
Po pierwsze to jest dopiero druga czarna dziura znaleziona w gromadzie kulistej, więc potwierdza to wcześniejsze badania.
Co więcej, wiemy że potrzebne są zaczątki z których rozwijają się supermasywne czarne dziury.
A jeśli znajdziemy wiele dziur takich jak ta, mogą one być dobrym źródłem do rozwoju supermasywnych czarnych dziur.
Jedną z implikacji tego odkrycia jest to, że prawdopodobnie Omega Centauri nie jest wcale gromadą kulistą,
ale raczej rodzajem galaktyki karłowatej która została obdarta z zewnętrznych gwiazd i ciemnej materii,
co niektórzy naukowcy podejrzewali już od kilku lat.
Ponad dwa tysiące lat po tym jak Omegę Centauri błędnie uznano za gwiazdę, jej prawdziwa natura w końcu wychodzi na jaw.
Zastanawiam się, czy Omega Centauri skrywa przed nami jeszcze inne niespodzianki?
Żegna was Dr J, prowadzący Hubblecast.
Po raz kolejny przyroda przerosła nasze najśmielsze oczekiwania.
Hubblecast jest produkowany przez ESA/Hubble w Europejskim Obserwatorium Południowym w Niemczech.
Misja Hubble to projekt międzynarodowej współpracy między NASA i Europejską Agencją Kosmiczną. Tłumaczenie: Mariusz Herbich.