Cách Trái Đất 3,2 tỷ năm ánh sáng, một nhóm nhà thiên văn học cùng Hubble trực tiếp chụp được
một thứ mà họ không ngờ có thể nhìn thấy được.
Đây là chương trình Hubblecast!
Với tin tức và hình ảnh từ Kính thiên văn Không gian Hubble của NASA và ESA.
Cùng du hành xuyên qua không gian và thời gian với Tiến sĩ J.,
Tập 1: Thiên hà Sao chổi
Có rất nhiều thiên hà với nhiều hình dạng và kích thước khác nhau xung quanh chúng ta trong Vũ Trụ.
Hiện tại khoảng một nửa thiên hà hình hình elip chứa ít khí thường không có nhiều quá trình tạo sao mới,
trong khi nửa còn lại là các thiên hà xoắn ốc và thiên hà dị thường giàu khí với nhiều hoạt động tạo sao mới.
Nhiều quan sát cho thấy thiên hà chứa ít khí
thường được tìm thấy gần vùng trung tâm của những cụm thiên hà đông đúc,
trong khi thiên hà xoắn ốc dành phần lớn cuộc đời của chúng trong sự cô độc.
Tuy nhiên,
các quan sát Vũ Trụ ở khoảng cách rất xa và sâu cũng chỉ ra rằng
vào thời điểm Vũ Trụ chỉ khoảng một nửa so với tuổi hiện tại,
mọi thứ lại rất khác.
Lúc đó, trong mười thiên hà thì chỉ có một thiên hà chứa ít khí.
Câu hỏi đặt ra là,
tất cả các thiên hà nghèo khí ngày nay đến từ đâu?
Rõ ràng phải có một vài quá trình chuyển đổi nào đó,
nhưng vì sự tiến hóa của thiên hà diễn ra trong hàng tỉ năm,
cho đến nay các nhà thiên văn học không thể thấy “trực tiếp”.
Những quan sát mới được Hubble thực hiện cùng một nhóm khoa học quốc tế do Luca Cortese dẫn đầu
thuộc Đại học Cardiff, Vương quốc Anh,
cho ta một trong những ví dụ rõ nhất về sự biến đổi này.
“Trong khi đang quan sát cụm thiên hà Abell 2667,
và chúng tôi nhận thấy một thiên hà đang rơi vào trung tâm cụm
với vận tốc xấp xỉ 3,5 triệu km/giờ. "
Trường hấp dẫn khổng lồ của Abell 2667 được tạo ra bởi sự kết hợp của vật chất tối trong cụm,
khí nóng và hàng trăm thiên hà.
Khi thiên hà lao nhanh qua cụm, khí và sao của nó bị thổi bay do dòng plasma nóng trong cụm,
có thể đạt tới nhiệt độ cao từ 10 đến 100 triệu độ.
Cũng góp phần vào quá trình phá hoại này là các lực thủy triều do cụm thiên hà gây ra.
Tương tự như lực thủy triều của Mặt Trăng và Mặt Trời đẩy và kéo các đại dương trên Trái đất.
Cả hai quá trình - lực thủy triều và được đặt tên là "áp lực tước bỏ" do tác động của khí nóng -
giống như ảnh hưởng của sao chổi trong Hệ Mặt Trời của chúng ta.
Vì lý do này,
các nhà khoa học đã đặt biệt danh cho thiên hà xoắn ốc đặc biệt với vệt đuôi của nó là “Thiên hà Sao chổi".
"Chúng tôi nhận thấy thiên hà độc đáo này đã bị biến đổi do nó đang rơi vào trung tâm của cụm."
"Nới đúng hơn, nó là một thiên hà xoắn ốc,
với rất nhiều khí và chúng tôi thấy một vệt sao, những ngôi sao màu xanh lam đang hình thành".
"Và xung quanh những ngôi sao đó, một loại khí mỏng manh bị tước đi do lực tác động."
Hơn nữa, hàng triệu ngôi sao vô gia cư đã bị lấy đi khỏi thiên hà mẹ của chúng, trước khi chúng lớn lên.
Mặc dù khối lượng của thiên hà lớn hơn một chút so với Thiên hà Milky Way (Dải Ngân Hà),
thiên hà xoắn ốc này chắc chắn sẽ mất hết khí và bụi,
và cả cơ hội tạo nên nhiều ngôi sao mới về sau,
do đó, nó có thể sẽ trở thành một thiên hà nghèo khí cùng những ngôi sao đỏ già cỗi.
Tuy nhiên, giữa tất cả sự hủy diệt này,
lực thủy triều mạnh của cụm đã kích hoạt sự hình thành sao.
Đôi mắt sắc nét của Hubble đã chụp được những hiệu ứng ngoạn mục khác trong khối lượng khổng lồ
của Abell 2667.
Vòng cung màu xanh khổng lồ gần trung tâm ảnh
là hình ảnh phóng đại và méo mó của một thiên hà nền xa xôi
được nhìn qua thấu kính hấp dẫn hình thành bởi mật độ khối lượng khổng lồ của cụm thiên hà.
Tại trung tâm của cụm có thể thấy một điểm hiếm có:
ánh sáng xanh lam sặc sỡ từ hàng triệu ngôi sao được tạo ra trong khu vực gọi là dòng chảy làm mát.
Vài dòng khí nóng trong cụm được làm mát trong một cấu trúc dạng sợi khi nó rơi vào vùng trung tâm của cụm,
kích hoạt sự ra đời cuả nhiều ngôi sao màu xanh lam chiếu sáng môi trường xung quanh chúng.
Đây có thể là bức tranh rõ nét nhất về hiện tượng này.
Bằng cách kết hợp các quan sát quang học, hồng ngoại và X-quang
từ Hubble, Spitzer, Chandra, VLT và Keck,
chúng ta có thể thấy khám phá này tô điểm thêm cho bức tranh
nơi các thiên hà đang chậm rãi định hình bởi tương tác mãnh liệt của chúng với môi trường trong cụm thiên hà .
Mặc dù vẫn còn nhiều điều để khám phá, sức mạnh mới mẻ này làm sáng tỏ bản chất bí ẩn của bức tranh
và hé lộ nhiều kỳ quan ẩn giấu của nó.
Tôi là tiến sĩ J., đồng hành cùng Hubblecast.
Một lần nữa, tự nhiên không ngừng làm chúng ta ngạc nhiên còn hơn trí tưởng tượng hoang dại của nhân loại…
Hubblecast được sản xuất bởi ESA / Hubble tại Tổ chức Nghiên cứu thiên văn châu Âu tại Nam Bán cầu (Đức).
Nhiệm vụ Hubble là dự án hợp tác quốc tế giữa NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu.